Xəbərlər - Publika.az
Bizi izləyin

Köşə

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı yuxuma girib dedi ki...

Əslində bu köşəni mənə yazdıran elə onun özüdür. Bu gecə yuxuma girmişdi. Qaçaraq gəldi, hərbi formada idi – doğrusu, indiyə qədər onu cəmi bircə dəfə hərbi formada görmüşdüm, o da təsadüfən, Cocuq Mərcanlıda – gəlib dedi ki, şair, heç məni xatırlamırsan, məndən yazmırsan. Dedi və getdi. Səhər ayılanda özümü onun ruhu qarşısında günahkar hiss elədim. Onunla bağlı xatirələr bircə-bircə gəlib gözümün önündən keçdi. Yolboyu, işə gələrkən belə gördüyüm yuxunun təsirindən çıxa bilmirdim, hər dəfə onunla bağlı bir anı kino lenti kimi gözümün önündə canlanırdı.

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Valeh Bədəlovla qrup yoldaşı olmuşuq. Çox savadlı uşaq idi. Zəngin mütaliəsi vardı. Dərsdə də bədii kitablar oxuyardı. Ümumiyyətlə, bizim filologiya qrupu Qafqaz Universisteti dövrünün ən savadlı, intellektual qruplarından olub. Yadımdadır, 2010-cu ilin oktyabrın 24-ü idi. Mənim ilk kitabım çıxmışdı. Valehə və digər qrup yoldaşlarıma dedim ki, gedib Qaraçuxurdan, mətbəədən kitabları götürməliyik. Təkbaşına gücüm çatmayacaqdı. Çünki qalınüz və naziküz olmaqla 1000 ədəd kitab idi. Valeh və digər qrup yoldaşlarımla imkan edərək gedib kitabları götürdük. Valeh yolda bağlamadan kitabın birinci açdı və elə yoldaca oxuyub bitirdi. Sürətli oxuması var idi. Baxın, biz necə ziyalı, aydın oğullar itirdik bu müharibədə...

Başqa bir xatirə: Günlərin bir günü professor Akif Hüseynli Mirzə Fətəli Axundzadənin komediyalarının hamısını oxuyub gəlməyimizi tapşırdı. Mən müəllimə etiraz etdim ki, növbəti dərsə qədər bunların hamısını oxuyub bitirmək mümkün deyil. Vaxt olaraq da çatdıra bilməyəcəkdik, çünki digər dərslər də var. Valeh isə gülümsədi. Mənə göz vurdu ki, narahat olma, həll edəcəyik. Tənəffüsdə bunu necə edəcəyimizi soruşdum. Bildirdi ki, hərəmiz bir əsəri oxuyub gələrik, məzmununu bir-birimizə danışarıq. Beləcə bütün əsərlərdən məlumatlı olacağıq. Amma hər kəs öz öhdəsinə götürdüyü komediyanı yaxşı oxusun ki, sonra tələbkar Akif müəllimin bu sınağından da alnıaçıq çıxaq. Əslində bu, Valehin ən çətin durumdan çox məharətlə çıxmaq istedadı idi. Sonradan o, bütün bunları hərb sahəsində zabit kimi tətbiq edəcəkdi. Professor Akif Hüseynlinin Axundzadənin komediyaları ilə bağlı müzakirəsindən hamımız uğurla çıxdıq. Bu, Valehin sayəsində mümkün olmuşdu. Daha çox tarixi romanları oxuyardı. Bir də dedektiv janrına meylli idi. Çingiz Abdullayevi, Elxan Elatlının əsərlərini evdən universitetə, universitetdən evə gedərkən oxuyur, demək olar ki, bir günün içərisində bitirirdi. Sonradan taleyini də filologiyaya yox, hərb sahəsinə bağladı... Bəlkə də biz onun zəkasından elm sahəsində də faydalana bilərdik. Amma seçimi, alın yazısı başqa qərar qəbul etdi...

Valeh Bədəlov azdanışan, sakit uşaq olasa da yaxın çevrəsi ilə intellektual zarafatıarı ilə diqqət çəkərdi. Nitqi, fikirlərini son dərəcə aydın şəkildə çatdırma qabiliyyətinə malik idi. Onu sonuncu dəfə 2017-ci ilin martında Cəbrayılın azad olunan Cocuq Mərcanlı kəndində gördüm. O zaman kənddə hələ təzə - təzə quruculuq işlərinə başlanılmışdı. Təsadüfən görüşdük. Daha doğrusu, məni səsimdən tanıdı. Ayaqüstü söhbətləşdik. Sonra uçuq bir evin yanındakı hərbçilərə doğru addımladı. Nə üçün gəldiyimi soruşdu. Şəkil çəkdirmək istədim, dedi ki, indi olmaz, sonra...

Son sözü o oldu ki, qrup yoldaşlarımızdan kiminlə görüşürəm. Mən də əlaqədə olduğum uşaqların adlarını sadaladım və sağollaşdıq. Valehdən son xəbəri isə oktyabrın 7-də eşitdim. Həmin gün Cəbrayılın dördyol deyilən ərazisində şəhid olmuşdu. Xüsusi təyinatlı qüvvələrin baş leytenantı Valeh Bədəlov ölümündən sonra Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı adına layiq görüldü. İndi görün ki, biz İkinci Qarabağ savaşında Valeh kimi təkcə cəsarətli, qorxmaz yox, həm də bir o qədər intellektual, savadlı adamları itirmişik.

Tural Turan

Rəylər

Köşə

Bağçadakı mələk

Leyla Sarabi

Qürbət cənnət də olsa, yükü ağırdır. Bəzən bu ağırlığın altında ruhun çökür. Yad ölkədə təkbaşına yaşamaqdan savayı yeni can doğmağınsa dağ gücündə ağrısı var. Bəlkə də yanlış addımdır...

Doğru olan odur ki, heç kim kənardan sənə müdaxilə etmir, “biz uşağı keçi südü ilə böyütmüşük, bax, top kimidir”, “həkim nə bilir, bizim vaxtımızda dərman var idi?”, “mürəbbəli çay ver, düzələcək”, “uşaq çox ağlayır, necə anasan? “su ver, sussun” deyib səni dünyadan küsdürənlər də yoxdur.

Gəl ki, bütün məsuliyyət öz çiynindədir. Zaman-zaman anlayırsan ki, bu sənin xeyrinədir. Axı, hər körpə ilə birgə bir ana doğulur. Bizim ölkədə isə bu müşküldür. Övladını böyüdərkən səhv etmək, büdrəmək və bu yanlışlardan dərs almaq şansın yoxdur. Səy göstərsən də, qohum-əqrəba səni səy gözündə görəcək.

Fransa cəmiyyəti isə analığını sənə lap ilk andan daddırır. Hətta körpə doğulan kimi anası ilə bir otaqda qalmağa başlayır. Uşağı ilk dəfə çimizdirəndə ananı çağırırlar ki, baxıb öyrənsin. Çünki buralarda ayin halında gerçəkləşdirilən 7, 40, düyütökmə kimi mərasimlər orada yoxdur.

2 il uşağını böyüdəndən sonra da bağça dövrü qapında növbə tutur. Fransızlar düşünür ki, bu yaşda uşaq ana ilə evdə qalsa, çox darıxar. Heç ananın da evdə oturub təkbaşına övladını böyütməyə vaxtı və həvəsi yoxdur. Uşaq bu yaşda mütləq bağçaya gedib sosiallaşmalıdır.

Fransada boş bağça tapmaq isə dünyanın 8-ci möcüzəsidir. Çox vaxt fransızlar elə hamiləliyin ilk aylarında şəhər meriyasına müraciət edib qeydiyyatdan keçirlər. Ancaq bu məsələdə mənim bəxtim gətirdi. Əlini pediatr müayinəsinə aparmışdım. Kişiyə şikayət elədim ki, bu nə sistemdir, niyə uşaqlara bağça çatmır? Lap yer olsa da, mənim uşağımı seçməyəcək ki, meriyanız... Aniesin, Emanuellanın iynəsi-sapı özündən olan tifilini götürəcək. Uşağımın ayağına arı kimi uf demədən peyvənd batıran, mənə görə qansız həkim, xalqının rasistliyindən təsirləndi deyəsən. Harasa zəng edib RV (görüş) aldı, bərk-bərk də tapşırdı ki, mütləq bu saatda orda ol. Unutmadan deyim ki, fransızlar qədər kağıza aşiq ikinci millət tanımıram. Uşağı bağçaya götürmək üçün az qalsın Bakıdakı qonşularımızın nikah şəhadətnaməsinə qədər istədilər. Qalaq-qalaq sənədi də yığıb meriyaya getdik. Su üzündə gəzən yetim ümidləri 3 bağçaya caladıq ki, hansında yer olarsa, uşağı ora yazdıraq. Bir aydan sonra cavab məktub şəklində poçt qutumuza gəldi.

Fransaya xüsusi kolorit qatan bir cəhət də onun poçt sistemidir. Bu ölkədə kvadrat dəmir qablara hələ də hər gün məktub atılır, insanlar səhərlər poçt qutularını yoxlamadan evdən çıxmırlar. Fərqi yoxdur, məktubu göndərən bankdır, yoxsa xəstəxana, reklamdır, ya jurnal... bəlkə də Fransada yaşadığınız üçün hər il ödəmək məcburiyyətində olduğunuz “yaşayış vergisi” sənədidir, əsas yad edilməkdir...

“Təbrik edirik, oğlunuz “filan” bağçaya qəbul edilib, gəlin, qeydiyyatdan keçin”. Yenə əlimizdə bir ton kağız sevincimizdən uçduq meriyaya. Bu dəfə sənədləşməni tamamladıq. Dərindən nəfəs alıb düşündüm ki, ən həyəcanlı günlər geridə qaldı. Əli uzağı 2 günə bağçaya da, uşaqlara da alışacaq.

Xub...

Elm sübut edib ki, qadın sevgisi kişiyə nisbətən daha güclü olur. Qızların analıq instinkti lap kiçik yaşdan pöhrələnməyə başlayır. Onlar anadan olanda artıq ana olurlar. Milləti, irqi, dini yoxdur bu hissin. Analıq özü ən qüsursuz dindir.

Əli bağçaya ayaq basdığı ilk gündən məzlum-məzlum ağlamağa başladı. İlk gün cəmi yarım saat qaldı. Hər səhər oyananda bir kasa ümid dolurdu içimə, amma Əli ətəyindəki daşı töküb, bağçaya getmək istəmirdi. Hər gün yarım saat, 30 dəqiqə, məndən soruşsanız illik əsəb limiti... Oğlumu qladiator düşərgəsinə verirmiş kimi göz yaşı tökürdüm, o da arxamca elə ağlayırdı ki, çətirin yırtılırdı.

Fransada bağça sistemi olduqca demokratik və xalqın mentaliteti üzərində qurulur. Bağçanın aylıq ödənişi ailənin maddi durumuna, qazancına görə hesablanır. Bu güzəşt ən çox tələbə valideynlərin övladlarına edilir. Pul haqq-hesabı şəhərin meriyasında aparılır. Nə müəllimlər, nə də tərbiyəçilər bağçaya gəlib-gedən uşaqların hansının varlı, hansının qismən kasıb yaşadığından hale olur ki, hamısına eyni səviyyədə qayğı göstərsinlər.

Gəl, gör ki, mental dəyərlər günəş ölkəsinin istiqanlı insanlarına tam ziddir. Fransızlar vaxtından tez böyüyürlər. Hətta demək olar ki,  uşaq olmurlar.

Strasburq Fransanın Elzas vilayətində yerləşir. Həmçinin vilayətin paytaxtıdır. Əsrlər boyu Fransa və Almaniyanın aralarında bölə bilmədikləri bu şəhərin əhalisi əsasən fransızca danışsa da, elzaslıların almancaya bənzəyən dilləri də var. “Əsilli-köklü” elzaslılar da öz dillərində danışırlar. Bir neçə il onların məhəlləsində yaşadığım üçün azdan-çoxdan tanıyıram elzaslıları. Dillərinə, şəhərlərinə, mədəniyyətlərinə, hətta dinlərinə qarşı çox mühafizəkardırlar.

Əlinin qrupunda 20 uşaq vardı, onlara 2 müəllim, 2 tərbiyəçi baxırdı. Müəllimlərdən biri də “korennoy” elzaslı idi. Qadının almanlara xas sərt xarakteri və elzas şivəsi vardı. Bağçaya ilk gəldiyim gün özüm də ehtiyat etdim ondan. 40-45 yaşlarında hündürboylu, sarışın, zərif və fransız qadınlarına xas olmayan baxımlı idi. “Nasist xala” ləqəb verdiyim bu qadının adı Natali idi.

Məşəqqət dolu 1 həftə bitdi… Əli yorğun, mən bitkin, hava bomboz və yağışlı…

Növbəti həftə yenə savaşa başladıq. Elə ilk gün Əlini gətirib bağçaya qoydum. Yarım saatdan sonra dalınca qayıdanda gördüm ki, uşaq kənarda oturub, ağlayır, müəllimlər, tərbiyəçilər də əmrlərinə tabe olan qrup uşaqları ilə oyun oynayır, mahnı öyrədirdilər. Çox qəzəbləndim. Buz kimi soyuq bu millətə olan bütün hiddətimi qusmalı idim. Vəhşi instinktimi geyinib cumdum direktorun kabinetinə. Fransada bağça direktorları kifayət qədər sadə və hər bir valideyni dinləyəcək qədər təmkinli olur. Katibəsindən izin almadan qapını döyüb, içəri girdim. “Baxın, madam, biz sizin kimi soyuqqanlı millət deyilik. İsti ölkədən gəlmişik, temperamentimiz də tam başqadır. Mənim oğlum sevgi, qayğı içərisində böyüyüb. Nə vaxta qədər ki, sizin tərbiyəçiləriniz ona ana nəvazişi göstərməyib diqqətdən kənar qoyacaqlar, o qədər də ağlayıb, sızlayacaq. Ümid edirəm, siz də bunu istəməzsiniz”. Direktor məni sakitləşdirib yola saldı.

Ertəsi gün ağ bayraqla içəri girdik. Hətta “nasist xala” belə Əlini çox isti qarşıladı. Yarım saat tamam olanda uşağı aparmağa gəldim. Gördüyüm mənzərəyə inanmadım. Əli bir az kədərli, amma taleyi ilə barışmış şəkildə Lüsi adlı gənc tərbiyəçinin qucağında oturmuşdu. Lüsi də onu öpür, tumarlayırdı. Sevincimdən gəlib Lüsinin yanağına bir öpücük də mən qondurdum.

Elə bilməyin ki, fransızların bu soyuqqanlılığı digər millətlərə olan laqeydliklərindən qaynaqlanır. Əsla… Fransada doğulub böyüyən 50 yaşlı türk rəfiqəm onları tərif edərkən deyirdi ki, azyaşlı övladlarının qarşısında belə qayda-qanun qoyacaq qədər buzdurlar. Fransız ana parkda oynayan uşağı yıxılarsa, ona yaxın durmur. Proses baş verir, uşaq ağlayır, sonra da qalxıb üstünü-başını təmizləyir. Bəlkə də onları güclü millət, qüdrətli dövlət edən bu cəhətləridir.

Bağçaya yavaş-yavaş alışırdıq. Artıq Əlinin vaxtı 1 saatadək uzanmışdı. Amma yenə də mızıldanırdı. Burda bir Mələk vardı. Hər anlamda gözəl bir mələk. 3-4 yaşlarında dolu, sarışın, yamyaşıl gözlü bir Mələk… Qəribəsi odur ki, Mələk türk deyildi, ərəb heç deyildi. Valideynləri fransız idilər. Bu adı çox sevdikləri üçün qızlarına vermişdilər. Mələk hər səhər Əlini qarşılayır, zorla da olsa, əlindən tutub, parıldayan gözlərilə üzümə baxıb sanki “əmanətini aldım, rahat gedə bilərsən” deyirdi.

Beləcə Əli bağçanı, Mələk onu, mən də Mələyi sevməyə başlayırdıq. Natali ilə də münasibətimiz düzəlmişdi. Əli də bütün gününü sevimli məkanında keçirirdi. Tolerant fransız xalqı müsəlman olduğumuzu öyrənəndə Əliyə “halal” menyu hazırlamışdılar. Amma yenə də çox tələbkar idilər. Bir dəfə Anna adlı müəllim mənə dedi ki: “Əlinin artıq 3 yaşı var, özü qabdan yeyə bilmir. Madam, sizin oğlunuz körpə deyil, ona sərbəst nahar etməyi öyrədin”. Mən də Şərq qadınına xas narahatlıqla hər axşam soruşurdum: “Əli bu gün nə yeyib?” Müəllim yenə etiraz edirdi: “Niyə heç soruşmursunuz ki, Əli bu gün yeni nələr öyrənib?” - “Biz şərqlilərin qarnı doymasa, zehni aydın işləmir” deyirdim.

Günlər, aylar bir-birini əvəz edir, Əli fransız mühitinə alışırdı. Hətta fransızlarsayaq bir az pintiləşirdi. Hər ayın bir günü bağçada valideynlərin toplantısı keçirilirdi. Hər kəs şirniyyat bişirib, bağçaya gəlir, birgə çay, qəhvə içib, tanış olurdular. Mənsə bacardıqca tez-tez piroq bişirib, bağçaya aparırdım. Ona görə xüsusi hörmət sahibi idim. Hər kəs məni Əlinin anası deyib barmaqla göstərirdi. Təsəvvür edirsinizmi, adi piroqa görə bu boyda sayğı qazanmışdım…

Bir dəfə axşam Əlinin dalınca gəlmişdim. Gördüm, 13-14 yaşlı bir ərəb oğlan əlində tapança həyətdə oynayan bağça uşaqlarına atəş açır. Mən xəyalımda uşağımı basdıranda, məlum oldu ki, silah oyuncaqdır. Uşağı həyətdən qovdular. Ərəb ki, ərəb… Ömrümün düz 10 ilini yedi axmaq uşaq.

Fransada bağçalar adətən iyun ayının sonları bağlanır. Anamın səhhəti ilə əlaqədar mayın ortası Bakıya gəlməli oldum. Ona görə bağça kollektivini xəbərdar etdim ki, sabah son günümüzdür. Həm də növbəti ildən Əli “ana məktəbi”nə başlayacaqdı. Bağçada Əliyə “əlvida məclisi” quruldu. Direktor da daxil olmaqla bütün müəllimlər, uşaqlar, Mələk akt zalına toplaşdılar. Soyuqqanlı fransız deyib haqsızlıq etdiyim bu insanlar ən xırda detala qədər düşünmüşdülər hər şeyi. Öncə bir musiqi səsləndi. Məlum oldu ki, Əli bağçaya yeni gələndə yalnız bu musiqini dinləyib sakitləşirmiş. Bu musiqi səslənəndə Natali kövrəlib, məni qucaqladı. “Əzizim Natali, ağlamayın, biz ara-sıra gəlib sizi ziyarət edəcəyik” dedim. Sonra isə Əliyə hazırladıqları diplom, açıqca, ürək sözlərindən ibarət kartlar təqdim edildi. Uşaqlı, böyüklü hamısını əsl Şərq hərarətilə qucaqlayıb öpdük. Mələyi də orda qoyub Bakıya döndük.

İndi hərdən Mələk gəlir ağlıma. Həyatımızın pasını parıldadan neçə mələk tanıdıq... Amma heç biri onun kimi  Əlinin çiyinlərini cənnət boyda məhəbbətlə bəzəmədi.

Oxumağa davam et

Köşə

Ailələr oğullarını niyə faafafine kimi böyüdür?

Leyla Sarabi


Etdiyim səhvləri təkrarlamaq hobbim var. Yəqin yanlışlarımdan öyrənməkdən doymuram. Ümumiyyətlə, biliyimi yaddaşımın tavanına bərkitməyi sevirəm. Qarşıma çıxan, məsumluğuna azca da olsa ümid etdiklərimin eyni yerdə büdrəməyini izləyirəm. İnsanların etinasızlığından, xəyanətindən şikayətlənən bədbinləri sevmirəm. Çünki bir vaxtlar özüm də bu çuxura çox düşmüşəm. Amma etiraf edim, hər dəfə yenidən başa çevirdiyim cır patefon səsi də qulağımda zəhlətökən küy yaradır. Yalan deməyəcəm, artıq püxtələşmiş məsum inanclarım var. Mən hamının payız içindəki həmişəyaşıl yarpağı axtarıram deyəsən. Əlimi ürəyinə qoyub vicdanını birdən yüzə hiss etdiyim çox az adamım qalıb. Maddi komfortu sevsəm də, içimdəki Budda insan seyrəkliyinə çoxdan qane olub.

Hər il yenidən sınayıb, qucaq açmaq istədiklərim də vərdişimin bir parçasıdır məgər. Bəlkə də mənim ali missiyam budur, insan mərhəmətini ölçü şkalasına vurub, araşdırmama növbəti qurbanımı cəlb etmək. Düzü, dəqiq izah tapa bilmirəm. 

Və hər şey elə izahsız, elə təkrarsızdır ki, sənin adilərin kimlərinsə gözünə sehir görünür. Əslində, başqasının arzusunu zədələmədikcə, sənin arealına toxunmaq elə həmin yadların da həddini aşan vəzifədir. 

Məsələn, hamının heç olmasa bir dəfə getməyi gərəkən Samoa dövlətinin 190 min nəfərlik əhalisinin üçdə biri faafafinedir. Faafafinelər məişətdə, gündəlik həyatda qadın öhdəliklərini mənimsəyir, hətta kişilərlə ailə qururlar. Faafafine olmaq cinsiyyət orqanını fiziki olaraq əməliyyat etdirmək demək deyil. Hətta bəzi faafafinelər deyirlər ki, uşaqlıqdan psixoloji olaraq qadınlıqlarına əmin böyüyüblər. Onların qadın ruhu o qədər güclüdür ki, ölkənin ən gözəl qızlarını kölgədə qoyurlar. Böyüdükcə orqanizmlərindəki kişiləşmənin fərqinə varıb, daha aqressiv və narahat olurlar.

“Biz bilirik ki, qadınıq, kişi kobudluğumuz qabardıqca depressiyaya düşürük”, - deyirlər.

Faafafinelər ölkələrində qeyri-adi, yaxud təhqir dolu baxışlara məruz qalmırlar. Heç kim onlara homoseksual kimi də yanaşmır. Bu, Samoa əhalisi üçün sadəcə üçüncü cinsiyyət bölgüsüdür. Faafafinelər adətən kişilərlə ailə qururlar. Bu isə çox adi hal sayılır. Nadir halda faafafine qadınla ailə qurur. İki faafafinenin nikahına isə doğru baxmırlar. Onların nikahı heç vaxt rəsmiyyətə qovuşmur.

Bəs gəlin, görək, ailələr oğullarını niyə faafafine kimi böyüdüb, onların həyatını kökündən dəyişirlər. Məsələ burasındadır ki, bu adada kişi və qadının öz öhdəlikləri var. Kişi pul qazanır, mal-qara kəsir, qadınlarsa yemək hazırlayıb, uşaq tərbiyə edir, bir sözlə, ailə ocağının keşiyini çəkirlər. Ölkədə qadın qıtlığı olduğu üçün bir sıra ailələr doğulan oğlan körpələrini qız kimi böyüdürlər.

Bu adət tükürpədən və arxaik sayılsa da, çağdaş Samoa ailələri arasında bir çox faafafine valideynləri var.

Yəni bizim cəmiyyətdə utanc sayılan kişi qadınlaşması uzaq Samoada ən təbii cinsiyyət bölgüsüdür. Bizim ailələrin övladlarına bağışlamadığı günahları hansısa samoalı övladına həyat əlifbası kimi mənimsədir. Yad ölkənin ögey insanlarından bizə nə?!

Kaş ki, işimizə qarışıb, səhvlərimizi alnımıza yazanlar da müəyyən məqamda özlərini bizə yad görməyi bacara bilsə. Kaş ki, bir gün ən özlərimizin də yada dönə biləcəyi ehtimalına lap azca da olsa, inansaq. Başqalarının xəyalını bəzədiyimiz enerjimizlə cüzam kəsmiş nöqtələrimizi cücərtsək. Yolumuza tikan düzənləri bağışlamadan uzaqlaşsaq.

İl keçdikcə anladığım bir şey var. Ürəkdən bağışlamadan da günahları silmək olurmuş. Səni yoranların, qıranların ayaq izlərini ürəyindən silib süpürməkçün limitsiz vaxtın varmış kimi davranmağın ən böyük xətandır. Yarımçıq itirdiklərim, yaşamadan öldürdüklərim, sutkamın ovcundan axıb tökülən qum dənələrim amnistiyaya axıb gedən yolumdur.  

Səni bəslədiyim enerjim də, sevgim də mənim imiş dediyin anda ürəkdən əfv etmədən amnistiya cəzası kəsirsən. Əslində, kimisə cəzalandırmaq sənin etinasızlığından başlayır. Bütün rəngdə yalanları əyninə yaraşdırıb, hər şeyi gözlədiyin adamlar yaradır palitranı. 

Sənin bütün rənglərinin şərəfinə!


Oxumağa davam et

Köşə

Zəfər yolunun altında gizlənən vahiməli fakt: 38 il sonra...

Aqil Lətifov

Qlobusvari şəkilqabının kiçik gözlüyündən dünyaya açılan pəncərə, ağ-qara fotolardakı şəhər və Bəxtiyarın nisgilli söhbətləri. I Qarabağ müharibəsində əsir düşən Şuşa mənim üçün bu üç xatirədə birləşmişdi. Və bir də atamın Şuşalı şəkillərindən boylanan Cıdır düzü, Natəvanın heykəli, İsa bulağı vardı.

“Orda bir köy var, uzaqda

O köy bizim köyümüzdür

Getməsək də, varmasaq da

O köy bizim köyümüzdür”

şeirini eşidəndə həmişə Şuşanı xatırlayırdım. Və çox ağrılı idi bizim olan torpaqlara ayaq basa bilməmək. 30 il sonra Şuşaya getmək, əsirlikdən azad edilən şəhərimizə varmaq uşaqlığımı, fotolardan boylanan dünyanı, atasını Şuşada qoyub gələn və atası ilə birlikdə evini, yurdunu itirən dostumun öz içimdə hiss etdiyim ağrılarını və bu ölkənin, bu millətin 30 ildir çəkdiklərini keçmiş zamana ötürmüşdü sanki. Sanki Şuşa ilə bütün gedənlər qayıtmış, bütün narahat ruhlar dinclik tapmışdı. Çünki biz qayıtmışdıq.

Mən Şuşaya gedirdim, bu yola indi yox, sanki 30 il öncə uşaqlığımdan başlayaraq çıxmışdım və 30 illik yolun sonuna çatmağa az qalmış bütün duyğularım qarışmışdı. Millət olaraq illərin çəkdirdiyi kədər də vardı, həsrətin bitdiyi sevinc də. Bu yolda hər şey vardı...

Duyğularımı açıq nümayiş etdirən bir xarakterdə olmasam da, bu xəbər məni məndən almışdı, özümə hakim ola bilmirdim. Bəlkə də

Şuşa azad ediləndə sevindiyim qədər sevinirdim.

Yerə-göyə sığmırdım, ürəyimin döyüntüsü qulaqlarımı deşirdi, sanki bağrımı dəlib yerindən çıxacaqdı. Yerimdə otura bilmir, durub hayqırmaq, ətrafımdakı hər kəsi çiyinlərindən tutub özümə sıxmaq, yaşadığım hissləri, içimdəki sevinc fırtınasını onlarla bölüşmək istəyirdim. Bu, Medianın İnkişafı Agentliyindən mənə gələn zəngdə “baş redaktorları Şuşaya aparırıq, sizin də adınızı yazmışıq, sənədlərinizi göndərin” sözlərindən sonra yaşadıqlarımın qısa mənzərəsi idi...

Demə, Şuşanı görmək üçün dövlət qurumlarına, MEDİA-ya müraciət edənlərin sayı-hesabı xeyli çox imiş. Mənsə inanın, heç gözləmirdim. Çünki nə harasa müraciət etmişdim, nə də kimdən və hansısa qurumdan belə bir umacağım vardı.

Arzum Şuşanı digər rayonlarımız kimi sərbəst şəkildə məhəllə-məhəllə, küçə-küçə gəzmək, hər bir daşını, hər bir məkanını görmək idi.

Axı bu Şuşa Pənahəli xandan bəri nələrə sinə gərməyib, nələrə şahidlik etməyib ki...

Erməni vandalizminə “ürəyi” partlaya-partlaya necə dözüb...

Bu dağlar, bu sıldırım qayalar ermənilərin qadınlarımıza, qızlarımıza, balalarımıza qarşı dəhşətli işgəncələri ilə necə inləyib...

Şuşa ilə ilk tanışlığım

beş-altı yaşlarıma təsadüf edib. Atamın 80-ci illərdə Cıdır düzündə, Xan qızı Natəvanın bulağındakı fotoları ilə. Balaca, əl içi boyda olan qlobus formalı şəkil qabında idi atamın Şuşada çəkilən fotoları. Və gözümü həmin qlobusvari şəkil qabının balaca bir gözlüyü olan yerinə söykəyərək içərisindəki atamın Şuşada çəkilən fotolarını rəngli formada görürdüm. Bu Şuşa görüntüsü həyatımda dərin iz buraxaraq, uşaqlığımın hələ də yaddan çıxara bilmədiyim iki xatirəsindən biri olub.

Bir də atasını 1992-ci ildə Şuşanın müdafiəsində itirən və adı indiyədək itkinlər siyahısında olan Bəxtiyar Məmmədlinin söhbətlərindən tanımışam bu müqəddəs diyarı. İnan ki, atamın ayaq basdığı o yerləri, atamın oradakı xatirələrini, Bəxtiyarın dediklərini gözlərimlə görmək, o anılara əllərimlə toxunmaq hər zaman içimdə qanayan bir yara kimi axırdı... Nə yalan deyim, Şuşanın azad ediləcəyinə, dünya gözü ilə oranı görəcəyimə heç ümidim olmamışdı...

MEDİA-nın zəngindən sonrakı bu dörd gün keçmək, iplə çəkdiyim səfər günü isə çatmaq bilmir. Sanki bir ömür yaşadığım bu dörd gün nəhayət, bitir və

səfər gününün axşamı çatır.

Heç cür yata bilmirəm. Bir qədər gözüm yuxuya gedir və qəfil ayılıram, ki, səfər vaxtını qaçırmışam. Saata baxıram, heç on dəqiqə keçməyib. Dəfələrlə bu təkrarlanır və Şuşanı görmək həyəcanı yuxuları pərən-pərən salır.

Nəhayət, vaxt çatır, yola rəvan oluruq...

Ürəyə yaxın bir çox dostu, həmkarı burada gördüyüm üçün xeyli fərəhlənirəm. Bizim mikroavtobusda yol yoldaşı olduğum insanlardan isə bəhs etməsəm, günah olar. Hamımızın təsadüfən gəlib əyləşdiyi bu avtobusdakı insanların hər biri sanki xüsusi seçilərək bura yerləşdirilib. Adlarını çəkməsəm də, hər birinin bu vətəni layiqincə təmsil edən böyük şəxsiyyətlər olduğunu deyə bilərəm.

Çatırıq işğaldan azad edilmiş ərazilərə...

Ətrafda adamın gözlərini deşən erməni vəhşiliyinin izləri insanı vahiməyə salır.

Axı bir insan oğlu, bir canlı bu vəhşiliyi necə edə bilər?

Axı bir insan başqasının evini, ocağını, sərvətini bu şəkildə necə yağmalaya, talaya bilər?

Təbii ki, xislətini, keçmişini yada salan kimi, cavab tapmaq çətin olmur: bunları bir insan oğlu yox, ancaq erməni edə bilər.

Xəyallarım bir anda məndən uzaqlaşaraq 44 günlük savaşa gedib çıxır...

Aman Allah, 14 ay öncə buralarda nələr yaşanıb?

İnsanı riqqətə gətirən belə bir relyefə malik torpaqlarımız necə itirilib?

Və ordumuz nəyin bahasına, hansı şücaətlə, hansı qəhrəmanlıqla, hansı dəhşətli toqquşmalarla bu əraziləri geri qaytarıb?

Yol boyu o anlar bir lent kimi gözümün önündən keçir. Bu xəyallar qanadından

Zəfər yolunda ayılıram.

Sanki başqa bir dünyaya daxil oluram. Bu, elə bir dünyadır ki, bunu xəyal etmək belə insanı vahiməyə salır, dəhşətə gətirir. Halbuki, bu və bundan daha artığı yaşanıb...

İlahi, bizim maşınla şütüdüyümüz bu asfaltın altında hansı dəhşətlər yaşanıb...

İlahi, baxmaqla zövq aldığımız, insanı dağların başına, sanki buludların üzərinə aparan bu mənzərəli yolun altında hansı xatirələr yatır...

İlahi, bu asfaltın altında hansı mərdliklər, hansı qəhrəmanlıqlar, hansı igidliklər yaşanıb...

İlahi, bir-birini əvəz edən bu nəhəng, vahiməli dağlarla, dərələrlə, meşələrlə əsgərlərimiz necə irəliləyib...

İlahi, bu dağlardan, bu qayalardan hərbi texnikalar hansı dəmir iradə, hansı sarsılmaz şücaətlə keçirilib...

İlahi, bir insan bütün bunları necə bacara bilər...

Təbii ki, cavab birdir: bunu adi bir insan yox, ancaq Azərbaycan Əsgəri bacara bilərdi, necə ki bacardı...

O Azərbaycan əsgəri ki, Vətəni yağmalanıb, vətəndaşları heç bir millətin təsəvvür belə edərək yaşaya bilməyəcəyi ağlasığmaz vəhşiliklərlə üzləşib. Bu əsgər, bu əsgərin Komandanı bunları qiyamətə saxlaya bilərdimi? Yox. Necə ki, bütün keçilməz yollar, çıxılmaz dağlar aşıldı və qisas qiyamətə saxlanılmadı...

Və Zəfər yolunun ən yüksək zirvəsindən, qarşıda, sanki

göydən asılı qalan sıldırım qaya görünür.

Sürətlə dağdan aşağıya doğru, tam dibə enirik. Bir anda həmin qaya başımızın üzərində peyda olur.

Bura Şuşadır. Artıq çatırıq, şəhidlərimizin qanı ilə yenidən yuyulmuş, yenidən bizə Vətən edilmiş, bu müqəddəs torpağa - Şuşaya. Sözün həqiqi mənasında Şuşanı, orada yaşadıqlarını cümlələrlə ifadə etmək çox çətindir, hətta mümkünsüzdür. Düzdür, hər kəs özünəxas şəkildə Şuşanı cümlələrə düzür. Lakin fikrimcə, bütün sözlər, bütün cümlələr Şuşanı mədh etməyin qarşısında acizdir.

Bütün sözlər Şuşanı görməyin qarşısında bir heçdir.

Heç bir cümlə Şuşanı görməklə eyni tərəziyə qoyula bilməz...

Sadəcə Şuşanı görmək lazım...

Amma eyni zamanda Şuşaya gələ bilmək, Şuşanı görüb, hiss edib bunu pis, yaxud yaxşı hansısa bir yazıya tökmək özü belə müqayisəolunmaz xoşbəxtlikdir.

Şuşanı görmək, burada yaşadığın duyğular, hiss etdiyin rahatlıq, hüzur başqa bir dünyadır.

Sanki Şuşada Allaha daha yaxın, cənnətin özündə olursan...

Məncə, dünyanın bir möcüzəsidir Şuşa.

Təkcə Azərbaycanda deyil, dünyada buludların üzərində, yerə yox, göyə daha yaxın, sanki səmadan asılı qalmış, ətrafı sıldırım qayalarla əhatələnmiş belə bir diyar çətin olsun.

Şuşanın Azərbaycan torpağı olması sanki Allahın bizə bir lütfü, bir işarəsidir.

Ağlasığmaz mərdlik, inanılmaz üsullarla və hərbçilərimizin qanı, canı bahasına Şuşanın yenidən Vətən edilməsi isə möcüzəyə başqa bir möcüzə qatır.

Əgər bu gün Şuşaya ayaq basa biliriksə, bunu Ali Baş Komandana, Şəhidlərimizə, Qazilərimizə, Əsgərlərimizə borcluyuq.

O Ali Baş Komandan ki, bütün dünyaya qarşı bir addım belə geri çəkilmədi, bu gözəlliyi, göz bəbəyimizi bizə ərməğan etdi.

O Komandan ki, düşmənin layiqli cavabını döyüş meydanında topu, tüfəngi ilə, siyasi meydanda isə silahdan iti sözü ilə verdi.

O Ali Baş Komandan ki, təkcə torpağımızı deyil, əyilmiş qəddimizi dikəltdi, mənliyimizi, kişiliyimizi, namusumuzu, qeyrətimizi özümüzə qaytardı.

O Komandan ki, bizi düşmənin ayaqaltısı olmaqdan, erməninin torpağımızda gəzməklə bizə işgəncə verməsindən xilas etdi.

Hərbçilərimizin isə bu dağlarda, bu sıldırım qayalarda dillərə dastan mərdliyi ilə düşmənə toy tutması başqa bir dünyadır.

O dünya ki, Şəhidlərimizin qanı ilə yuyulmasaydı, biz bu gün buralarda başıdik, əldə telefon deyə-gülə gəzə bilməz, əvəzsiz hisslər yaşaya bilməzdik...

Aşağıda, sanki əlinin içində bir Xankəndi nisgili...

Cıdır düzündən baxanda bir qol məsafəsində, reallığa baxdıqda uzaqda - əslində o qədər də uzaqda yox - bir Xankəndi, Xocalı yanğısı görünür...

Ona görə o qədər də uzaqda yox ki, İlham Əliyev kimi Prezidentimiz var. Hər halda Şuşa, azad olunan digər ərazilər bizim üçün çox-çox uzaq, məsafəcə və reallıqda da gen, əlçatmaz arzu, yuxu idi. Məhz İlham Əliyev bu uzaqları yaxın, bu yuxunu gerçək etdi. Deməli, Xankəndi, Xocalı arzusunu da Prezidentimizin iradəsinə buraxmaq lazımdır. O, özü dediyi kimi, nəyi necə və nə zaman etdiyini çox gözəl bilir. Deməli, Əliyevin bu yaxın arzumuzu çox yaxın etməsi də uzaqda deyil...

Əgər bu hissləri yaşaya, bütün bunları qələmə tökə biliriksə, səbəbkarı - Medianın İnkişafı Agentliyini də unutmamaq gərək. MEDİA-nın kollektivinin qüsursuz təşkil etdiyi bu səfər, başda Natiq Məmmədli olmaqla, agentliyin bütün əməkdaşlarının səfər iştirakçılarına isti münasibəti, qayğı ilə yanaşması xoş təəssürat buraxdı. Zatən başqa cür münasibət Şuşanın ruhunu oxşamazdı...

Hər kəs razılaşar ki, Şuşanı görmək əsl bayram hədiyyəsi oldu. Mənim üçünsə mübaliğəsiz 19 illik jurnalist fəaliyyətimin, 38 illik ömrümün ən böyük, ən əvəzsiz ərməğanı, həyatımda yeni səhifə idi...

Hələlik, əziz Şuşa, növbəti dəfə yaxın aylarda Bəxtiyargilin evində görüşmək ümidi ilə...

Oxumağa davam et
Reklam

Gündəm