Xəbərlər - Publika.az
Bizi izləyin

Tarix

Üzeyir Hacıbəylinin həyatını zəhərləyən iki erməni kim olub?

Tənqidçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, sabiq səfir Vilayət Quliyev dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli barədə sosial şəbəkədə maraqlı fakt paylaşıb.

Publika.az
xəbər verir ki, o, vaxtilə Üzeyir bəyin həyatının iki erməni musiqiçisi tərəfindən zəhərləndiyini qeyd edib:

“Onlardan birincisi daha çox Saşa Oqanezaşvili kimi tanınan kamançaçı Aleksandr Oqanyandır (1889-1932). Azərbaycan musiqisinin erməniləşdirilməsi işinin binasını qoyanlardan biridir. Cabbar Qaryağdı oğlu (xanəndə) və Qurban Pirimov (tar) ilə birlikdə trio yaratmışdılar. Bu böyük sənətkarların rus dilini bilməməsindən istifadə edib birgə ifa etdikləri, yaxud yazdırdıqları muğam dəsgahlarını, xalq mahnılarını və s. "fars musiqisi", yaxud "Qafqaz-erməni musiqisi" kimi qələmə verirdi. Bolşeviklərlə dil tapıb 1920-ci ildə Bakıda Şərq konservatoriyası yaratmışdı. 1920-ci ilin sentyabrında "Bakinski raboçi" qəzetində çap etdirdiyi bir məqalədə yeni ağalarına müraciətlə Üzeyir bəyi "Azərbaycan musiqisinin inkişafına çalışmamaqda" ittiham edirdi. Donos xarakterli məqalə və çıxışlarında dahi bəstəkarımızın musiqi savadının olmaması, not bilməməsi, muğam operaları ilə proletar mədəniyyətinə ziyan vurması və s. cəfəng iddialar irəli sürürdü.

İkinci erməni 1932-1938-ci illərdə Bakı Konservatoriyasının direktoru olmuş Anuşavan Ter-Qevondyan (1887-1961) idi. İlk gündən Üzeyir bəyi sıxışdırmağa başlamış, onu mətbuat səhifələrində muğam operalarından imtinaya məcbur eləməyə çalışmışdı. Tədris saatlarını əlindən almış, cüzi maaşla xalq musiqisi kabinetinə sıravi əməkdaş təyin etmişdi. Tez-tez iclaslarda "Üzeyir Hacıbəyovun məsələsini" müzakirəyə çıxarmışdı.

Amma bu yaramaz və xain əməllər Üzeyir bəyi əsla ruhdan salmamışdı. Əksinə, möhtəşəm "Koroğlu" operasını bəstələyərək təkcə yeni sənət zirvəsi fəth etməmiş, həm də bütün bədxahlarını susduraraq həqiqi sənətin nəyə qadir olduğunu göstərmişdi”.

Rəylər

Tarix

Osmanın qanı tökülən “Quran”la bağlı MARAQLI FAKTLAR ÜZƏ ÇIXDI: Yüzilliklər boyu... - FOTO

Litva hökumətinin qərarı ilə 2021-ci ildə ölkədə “Litva tatarları” ili qeyd olunur.

Çarizmin süqutuna qədər Peterburq Ümumi kitabxanasında saxlanılan nadir islam abidəsinin - “Osmanın Quranı”nın (rəvayətə görə Quranın kanonik mətninin tərtibçisi, üçüncü islam xəlifəsi Osman ibn Əffan 656-cı ildə bu əlyazmanın mütaliəsi zamanı sui-qəsdçilər tərəfindən öldürülmüş və qanı perqamentin səhifələrinə çilənmişdi) həqiqi sahiblərinə - müsəlmanlara qaytarılmasında Litva (Polşa) tatarlarının müstəsna xidməti olmuşdu.

Publika.az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycanın Macarıstandakı keçmiş səfiri, professor Vilayət Quliyev danışıb. Professor bildirib ki, “Osmanın Quranı” qəribə tale yaşamışdı və Teymurləngin qənimət kimi Bəsrədə ələ keçirib Səmərqəndə gətirdiyi müqəddəs kitab yüzilliklər boyu yerli mədrəsələrin birində saxlanmışdı:

“Çar Rusiyası Mərkəzi Asiyanı işğal edəndə Səmərqənd ruhaniləri 100 rus manatı müqabilində əlyazmanı Rusiya idarəçilərinə satmışdılar. Yaxud satmağa məcbur edilmişdilər. Türküstan general-qubernatoru Konstantin fon Kaufman nadir əlyazmanı Peterburqa, İmperator kitabxanasına göndərmişdi. Çarizmin süqutundan sonra Rusiya Müsəlmanları Şurasının təkidli xahişlərinə rəğmən, tarixi relikviya həqiqi sahiblərinə qaytarılmamışdı.

Belə olduqda Polşa (Litva) tatarı, kapitan Aleksandr (İskəndər) Talkovskinin komandası altındakı müsəlman alayı 1917-ci il dekabrın 14-də kitabxana binasını mühasirəyə almış və tələblərini ultimatum şəklində irəli sürmüşdü. Yalnız bundan sonra, dekabrın 19-da Leninin imzaladığı xüsusi dekretlə “Osmanın Quranı” müsəlmanlara qaytarılmışdı. 1918-ci ilin fevralında admiral İshaq İslamov, knyaz Maksudov, Konstantin və Aleksandr Əhmədoviç qardaşlarından ibarət heyət Kazan və Polşa (Litva) tatarlarından təşkil olunmuş qvardiya alayının mühafizəsi altında kitabı Ufaya aparmışdı.

1923-cü ildə Türküstan diyarı – Daşkənd və Cizak üləmasının xahişi ilə sovet hökuməti dini abidənin Səmərqəndə qaytarılmasına qərar vermişdi. Xüsusi vaqonda Özbəkistana gətirilən əlyazma burada bir neçə dəfə yer dəyişmişdi. Hazırda Daşkəndin Muyi-Mübarək mədrəsəsində saxlanılır. 1997-ci ildə UNESCO “Osmanın Quranı”nı “Dünyanın yaddaşı” reyestrinə daxil edib. Kitabın qəribə taleyi haqda polyak tarixçisi Pyotr Boravskinin “Tatarlar qədim Reç Pospolitada” əsərində məlumat verilib”.

Oxumağa davam et

Tarix

Tomas Qolts DƏHŞƏTLİ FAKTLARI AÇDI: Ermənilər bir azərbaycanlının boğazını kəsmişdi, digərinin...

Azərbaycan 30 il ərzində işğal altında olan ərazilərini azad edəndən sonra tədqiqatçılar 1988-1994-cü illərdəki münaqişə zamanı itkin düşmüş hesab edilən 4 minə yaxın azərbaycanlının taleyi ilə bağlı informasiyalar əldə etməyə çalışırlar.

“Eurasia Review” yazır ki, 1994-cü ildə amerikalı hərbi jurnalist Tomas Qolts ermənilərin əsir və girov götürdükləri azərbaycanlıları evlərində qul kimi işlətdiklərini yazırdı. Əsirləri hərdən ərzağa, yanacağa, hətta öldürülən ermənilərin meyitlərinə dəyişdirirdilər. Onları bir çox hallarda qətlə yetirirdilər və meyitlərini təhqir edirdilər.

Ermənistanın keçmiş prezidenti Levon Ter-Petrosyan beynəlxalq insan haqları təşkilatlarının Qarabağ münaqişəsi zamanı Ermənistan tərəfindən Cenevrə konvensiyasının tələblərinin pozulmasına dair sorğusuna cavab verməyib, iddia edib ki, onun ölkəsi bu münaqişənin tərəfi deyildi. Baxmayaraq ki, Ermənistanın Qarabağ separatçılarına dəstəyinə dair çoxsaylı dəlillər-sübutlar təqdim olunmuşdu.

Əsirlərə qarşı vəhşilik hallarından biri Yerevanda 8 azərbaycanlı əsirə qarşı baş vermişdi. Beynəlxalq Qırmızı Xaç məlumat almışdı ki, bu əsirlər “qaçmağa cəhd edərkən” öldürülüblər. Onların meyitləri ölüm səbəbi məlum olmayan daha iki əsgərin meyiti ilə birlikdə Azərbaycana təhvil verilmişdi. Qolts yazır ki, meyitlərin müayinəsi zamanı onların yaxın məsafədən açılan atəşlə öldürüldüyü müəyyən edilmişdi: 6 nəfəri başından güllələmişdilər, birini isə sinəsindən. Daha bir əsirin boğazı kəsilmişdi, iki nəfərin isə qulağını kəsmişdilər. Meyitlərdən birinin isə qarnı yarılmışdı. Meyitlərin müayinəsi üçün Bakıya gedən britaniyalı məhkəmə-tibb ekspertinin rəyinə görə belə yaralar “qaçmağa cəhd edərkən” güllələnən şəxslərdə ola bilməzdi. Müvafiq sübutlar təqdim ediləndən sonra Ermənistanda iddia etmişdilər ki, əsirlər “kütləvi şəkildə intihar ediblər”, görəndə ki, qaçmaq cəhdləri alınmayıb, mühafizəçinin tapançasını əlindən alaraq özlərini güllələyiblər.

Ermənilər tərəfindən törədilən cinayətlərin əksəriyyətinə o zaman Qərb siyasətçiləri, KİV-ləri və ekspertləri heç bir əhəmiyyət vermirdi. “The Washington Post” yazırdı ki, ATƏT komissiyasının üzvlərindən birindən azərbaycanlı əsirlərin öldürülməsi barədə soruşanda o deyib: “Ölü azərbaycanlılara görə səs-küy qaldırmaq Vaşinqtondakı siyasətçilərə sərfəli deyil”.

Tomas Qolts yazır ki, ABŞ azərbaycanlıların əsirlikdə öldürülməsinə heç məhəl qoymaq niyyətində deyildi, onlar Rusiya ilə birlikdə Ermənistanın tərəfində idilər. Xüsusən də ABŞ və Fransadakı güclü erməni lobbisi KİV-lərə, Qərb hökumətlərinə təsir göstərirdilər, insan haqlarına dair ancaq öz mövqelərini yeridirdilər və günahı Azərbaycanın üzərinə atırdılar. Ona görə də birinci Qarabağ müharibəsi dövründə ermənilər tərəfindən azərbaycanlı əsirlərə qarşı törədilmiş cinayətlərə dair qərb KİV-lərində məqalə tapmaq olduqca çətindir. (virtualaz.org)

Oxumağa davam et

Tarix

Şəhid jurnalist haqqında çəkilən "Canım mənim" filmi təqdim edildi

Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən bəhs edən daha bir film - "Canım mənim” filmi bu günlərdə təqdim edildi. “Qarabağ” silsiləsindən ikinci film olan “Canım mənim” filmi birinci Qarabağ müharibəsi zamanı peşə borclarını yerinə yetirən zaman həlak olmuş jurnalistlərdən bəhs edir. Qeyd edək ki, ekran əsərində baş qəhrəman şəhid jurnalist Salatın Əsgərovanın obrazıdır. “Planet Parni iz Baku Films” şirkətinin lentə aldığıi filmin ssenari müəllifləri Tahir İmanov və Ənvər Mansurov, rejissoru Ənvər Mansurovdur. Filmin çəkilişinə dəstək olan şirkətlədən biri də “Nar”dır. Qeyd edək ki, film “Nar”ın Zəfər Gününə həsr etdiyi “Yaşa, Vətən!” kommunikasiyası çərçivəsində dəstək olduğu layihələrdən biridir.

Tahir İmanovun sözlərinə görə, film real tarixi faktlara əsaslanır: “Əsas məqsədimiz Qarabağ münaqişəsinin başlanmasına rəvac verən hadisələri, əsl həqiqətləri və müqəssirləri rusdilli auditoriyaya, eyni zamanda beynəlxalq ictimaiyyətə göstərməkdir. Filmdə, həmçinin Qarabağ müharibəsi zamanı azərbaycanlılarla yanaşı, digər millətlərdən olan şəxslərə qarşı da qətliamlar törədildiyini göstəməyə çalışmışıq”.

Xatırladaq ki, “Planet Parni iz Baku Films” şirkətinin “Qarabağ” silsisləsindən birinci filmi olan “Bir topa adam” filmində müharibənin əslində necə başlanmasından bəhs edirdi. Filmin çəkilişinə “Nar” dəstək olmuşdu.

Oxumağa davam et

Gündəm