ASALA “dirildiyini” rəsmən elan etdi: dünyanı təhdid edən erməni terroru - Publika.az
Bizi izləyin

Təhlil

ASALA “dirildiyini” rəsmən elan etdi: dünyanı təhdid edən erməni terroru

ASALA (Ermənistanın azadlığı naminə gizli erməni ordusu) terror təşkilatı bəyanatlar çıxış etdi. 44 günlük müharibənin nəticələrinin qəbul edilmədiyi və Ermənistan hakimiyyətinin “erməni maraqlarını” qiruya bilmədiyi qeyd olunan terror təşkilatının bəyanatından iki nəticə çıxır:

Birincisi, ASALA uzunmüddətli fasilədən sonra fəaliyyətini bərpa etdiyini rəsmi şəkildə elan edir;

Bəyanatda bildirilir ki, “təşkilat yaradılmasının 47-ci ildönümü münasibətilə ali məqsədinə - “Qərbi Ermənistan”ın azad edilməsi və “böyük Ermənistan”ın qurulması – sadiqliyini bir daha təsdiq edir”.

Və bununla terror təşkilatı yenidən fəaliyyətə başladığını təsdiqləyir.

İkincisi, terror təşkilatı qondarma “ali məqsədi” uğrunda terror aktlarına davam edəcək;

Bəyanatda açıq şəkildə qeyd olunur ki, “Türkiyə dövlətinin çökməsinin qaçılmazlığına əmin olan təşkilat öz missiyasına sadiq qalaraq, Ermənistanın “işğal olunmuş” torpaqlarının azadlığı məşəlini qaldırmağa və nəsildən-nəsilə ötürməyə davam etməlidir”.

Beləliklə, terroru mübarizənin vasitəsi olaraq seçən ASALA yeni terror aktlarının anonsunu verir.

ASALA-nın bəyanatını həm hədəfdə olan Azərbaycan və Türkiyə, həm də beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən ciddiyə alınmalıdır. Çünki terroru mübarizə vasitəsi olaraq seçən ermənilərin tarixi bunu təsdiqləyir.

Hələ XIX əsrin sonlarından təşkilatlanmağa başlayan ermənilər terroru mübarizə vasitəsi olaraq seçdiklərini açıq şəkildə elan edirdilər. Erməni terrorunun praktiki olaraq geniş şəkildə həyata keçirilməsinə XX əsrin əvvəlində start verildi.

1919-cu ilin oktyabrı: İrəvanda Daşnaksütyun partiyasının IX qurultayı keçirildi. Daşnak Şaan Natalinin təşəbbüsü 41 nəfərlik “ölüm siyahısı” tərtib edildi və qondarma soyqırımına görə erməni terrorçular “ova çıxdılar”.

Bu əməliyyata qədim yunan ilahəsi “Nemezidan”ın adından ilhamlanaraq, “Nemezis” adını vermişdilər. Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün Ermənistanın ABŞ-dakı elçisi Armen Qaronun rəhbərlik etdiyi xüsusi orqan yaradıldı. Şaan Natali və Qriqor Merdjanov əməliyyatın maddi dəstəyini həyata keçirirdilər. Özünü türk tələbə kimi təqdim edəın Qraç Papazyan mühacirətdəki türklər haqqında informasiya toplayır, 3-4 nəfərdən ibarət “qətl qrupları” formalaşdırılırdı. Əməliyyatın əsas mərkəzləri İstanbulda “Çakatmart” və Bostondakı “Draşok” qəzetlərinin redaksiyası idi. Və qətllər başlandı.

Tbilisi, 1920-ci il 19 iyun: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin keçmiş baş naziri Fətəli xan Xoyski qətlə yetirilir, keçmiş ədliyyə naziri Xəlil bəy Xasməmmədov yaralanır. Qətlin icraçıları Aram Yerkaryan və Misak Kirakosyan idi.

Tbilisi, 1920-ci il 19 iyul: Azərbaycan parlamentininin keçmiş sədr müavini Həsən bəy Ağayev qətlə yetirilir.

Berlin, 1921-ci il 15 mart: Osmanlı imperiyasının keçmiş daxili işlər naziri Tələt paşa erməni terrorçu Soqomon Teyleryan tərəfindən qətlə yetirilir.

İstanbul, 1921-ci il 18 iyul: Azərbaycanın keçmiş daxili işlər naziri Behbud xan Cavanşir erməni terrorçuları Misak Torlakyan, Edvard Fundukyan və Arutun Arutunyans ərəfindən qətlə yetirilir. Misak Torlakyan Britaniya hərbi tribunalının qarşısına çıxarılır, lakin qətli törədərkən, “affekt” vəziyyətdə olduğu bəhanə edilir və cəzasız qalır.

Roma, 1921-ci il 5 dekabr: Osmanlı imperiyasının keçmiş sədr-əzəmi Səid Hilmi Paşa A rşavir Şirakyan tərəfindən qətlə yetirilir. Erməni terrorçu  qətli icra edəndən sonra İstanbula qayıdır. Sonralar məlum olur ki, qətlin təşkilatçıları arasında Ermənistanın Romadakı elçisi Miakel Vartanyan da olub.

Berlin, 1922-ci il 17 aprel: Trabzonun keçmiş valisi Camal Əzim və “Təşkilati Məxsusə”nin (Osmanlının xüsusi xidmət orqanı) yaradıcısı Bahəddin Şahir, eləcə də onun mühafiəçisi Arşavir Şirakyan və Aram Yerkanyan tərəfindən qətlə yetirilir.

Tbilisi, 1922-ci il 25 iyul: Osmanlının keçmiş hərbi dəniz qüvvələri naziri Camal paşa Petros Ter-Poqosyan və Artaşes Qevorqyan tərəfindən qətlə yetirilir.

Bir əsr öncə başlanan erməni terroru 100 il boyunca müxtəlif aktlar həyata keçirirlər və ən dəhşətlisi odur ki, terrorçular cəzasız qalırlar. 100 il öncə başlanan bu terrorun nəticəsində Ermənistan adlı terror dövləti yaradıldı. Bu gün də Ermənistanda siyasi partiya olaraq fəaliyyət göstərən “Daşnaksütyun” erməni terror təşkilatlarının “anası” sayılır. 1890-cı ildə Tbilisidə yaradılan təşkilatın 1905-ci il 22 may tarixli əmrində deyilir: “Kim ermənilərdən silah-sursatları almağa cəhd etsə, onları əvvəllər qətlə yetirilmiş məmurların aqibəti gözləyir”.

“Daşnaksütyun” “zinvorlar” adlı nizamı dəstələr yaradır və 1904-cü ildə “Hərbi Nizamnamə”, 1905-ci ildə isə döyüş dəstələrinin proqramını qəbul edir. Bu təşkilatın terrorçuları XX əsrin əvvəllərində azərbaycanlılara qarşı soyqırımılar törədirlər.  

1885-ci ildə yaradılan “Armenakan” partiyası, 1887-ci ildə təsis edilən “Hnçak” partiyası, 1973-cü ildə fəaliyyətə başlayan “Erməni “soyqırımının” intiqamçıları” qrupu, məxfi terror qrupu DRO və onun DRO-8, DRO-88, DRO-888, DRO-8888 adlı bölmələri, 1975-ci ildə Beyrutda yaradılan “Erməni gizli azadlıq ordusu” (ASOA), həmin ildə fəaliyyətə başlayan “Ermənistanın azadlığı uğrunda erməni gizli ordusu” (ASALA), 2001-ci ilin fevralında ASALA tərəfindən yaradılan “Geqaron”, 1991-ci ildə Fransada yaradılan “Erməni azadlıq hərəkatı” (AOD), “Erməni azadlıq cəbhəsi”, “Orli qrupu”, “Erməni soyqırımı ədalət komandosları”, “Erməni birliyi”, “Demokratik cəbhə”, “Apostol”… Bunlar erməni terrorunun məlum olan təşkilatlarıdır.

XX əsrin əvvələrində azərbaycanlılara qarşı soyqırımılar həyata keçirən erməni terrorçular “Nemezis” əməliyyatının davamı olaraq, əsrin ikinci yarısında türk diplomatlara qarşı terror aktlarını davam etdirdilər.

27 yanvar 1973-cü il: Türkiyənin Los-Ancelesdəki Baş konsulu Mehmet Baydar və konsul Bahadır Demir 78 yaşlı erməni QurgenYanikiyan tərəfindən öldürüldü. Yanikiyan ömürlük həbsə məhkum edilsə də, 1984-cü ildə əfvlə azadlığa çıxdı.

22 oktyabr 1975-ci il:
Türkiyənin Avstriyadakı səfiri Daniş Tunalıgil üç erməni terrorçu tərəfindən qətlə yetirildi.

20 fevral 1975-ci il: Livanın paytaxtı Beyrutda Türk Hava Yollarının nümayəndəliyinə bomba atıldı.

24 oktyabr 1975-ci il: Fransadakı səfir İsmail Erez və sürücüsü Talip Yener qətlə yetirildi.

16 fevral 1976-ci il: Türkiyənin Livandakı səfirliyinin Baş katibi Oktar Cirit güllələndi. ASALA ilk dəfə terror aktını üzərinə götürdüyünü elan etdi.

9 iyun 1977-ci il: “Erməni soyqırımı ədalət komandosları” Türkiyənin Vatikandakı səfiri Taha Carımı qətlə yetirdi.

2 iyun 1978-ci il: “Erməni soyqırımı ədalət komandosları” Türkiyənin İspaniyadakı səfiri Zəki Kuneralpı, qızı Necla Kunerapı, keçmiş səfir Bəşir Balcıoğlunu və sürücüsü Antonio Torresi qətlə yetirdi.

12 oktyabr 1979-cu il: “Erməni soyqırımı ədalət komandosları” və ASALA Türkiyənin Hollandiyadakı səfiri Özdəmir Benlerin oğlu Ahmet Benleri qətlə yetirdi.

22 dekabr 1979-cu il: “Erməni soyqırımı ədalət komandosları” Türkiyənin Fransadakı turizm müşaviri Yılmaz Çolpanı qətlə yetirdi.

31 iyul 1980-ci il: ASALA Türkiyənin Yunanıstandakı səfirliyinin attaşesi Qalib Özmeni və 14 yaşlı qızı Neslihan Özmeni qətlə yetirdi.

17 dekabr 1980-ci il: Türkiyənin Avstraliyadakı Baş konsulu Şarık Arıyak və mühafizəçisi Engin Sever ermənilər tərəfindən qətlə yetirildi.

6 fevral 1980-ci il: Türkiyənin İsveçrədəki səfiri Doğan Türkmənə qarşı terror hücumu edildi, lakin səfir xilas ola bildi.

17 aprel 1980-ci il: Türkiyənin Vatikandakı səfiri Vecdi Türelə hücum edildi, ağır yaralandı.

26 sentyabr 1980-ci il: Türkiyənin Fransadakı səfirliyinin mətbuat katibi Səlcuq Bakkalbaşı ağır yaralandı.

4 mart 1981-ci il:
ASALA Türkiyənin Fransadakı səfirliyinin attaşesi Reşat Moralı və dini nümayəndəsi Tecelli Arı qətlə yetirdi.

9 iyun 1981-ci il: ASALA Türkiyənin İsveçrədəki Baş konsulluğunun katibi Mehmet Savaş Yergüzü qətlə yetirdi.

24 sentyabr 1981-ci il: ASALA Türkiyənin Fransadakı səfirliyinin mədəniyyət məsələləri üzrə attaşesinin binasını ələ keçirərək, diplomatları əsir aldı. Mühafizəçi Cemal Özen öldürüldü, baş konsul Kaya İnal yaralandı.

2 aprel 1981-ci il: Türkiyənin Danimarkadakı səfirliyinin attaşesi Cavit Demir silahlı hücum nəticəsində ağır yaralandı.

25 oktyabr 1981-ci il: Türkiyənin İtaliyadakı səfirinin müavini Gökberk Ergenekon silahlı hücum nəticəsində yaralandı.

28 yanvar 1982-ci il: Türkiyənin Los-Ancelesdəki baş konsulu Kemal Arıkan qətlə yetirildi.

5 may 1982-ci il: Türkiyənin Bostondakı baş konsulu Orhan Gündüz qətlə yetirildi.

7 iyun 1982-ci il: Türkiyənin Portuqaliyadakı səfirliyinin attaşesi Erkut Akbay və həyat yoldaşı Nadir Akbay qətlə yetirildi.

27 avqust 1982-ci il: Türkiyənin Kanadadakı səfirliyinin hərbi attaşesi qətlə yetirildi.

9 sentyabr 1982-ci il: Türkiyənin Bolqarıstandakı səfirliyinin attaşesi Bora Süelkan qətlə yetirildi.

8 aprel 1982-ci il: Türkiyənin Kanadadakı səfirliyinin ticarət müşaviri Kani Güngör qətlə yetirildi.

21 iyul 1982-ci il: Türkiyənin Hollandiyadakı baş konsulu Kemal Demirerə silahlı hücum edildi, lakin terrorçular məqsədinə nail ola bilmədilər.

9 mart 1983-cü il: Türkiyənin Yuqoslaviyadakı səfiri Qalip Balkar qətlə yetirildi.

14 iyul 1983-cü il: Türkiyənin Belçikadakı səfirliyinin attaşesi Dursun Aksoy qətlə yetirildi.

27 iyul 1983-cü il: “Erməni inqilab ordusu” Türkiyənin Portuqalliyadakı səfirliyini ələ keçirdi. Səfirin müşaviri Yurtsev Mıhçıoğlu və həyat yoldaşı Cahidə Mıhçıoğlu qətlə yetirildi. Portuqaliya polisi terrorçuları məhv etdi. Buna görə “Erməni inqilab ordusu”nun rəhbərliyi Portuqaliyanın baş naziri Mario Suarezi ölümlə təhdid etdi.

28 aprel 1984-cü il: ASALA Türkiyənin İrandakı səfirliyinin katibi Şadiyə Yöndərin həyat yoldaşı iş adamı İşık Yöndəri qətlə yetirdi.

20 iyun 1984-cü il: “Erməni inqilab ordusu” Türkiyənin Avstriyadakı səfirliyinin attaşesi Ərdoğan Özeni öldürdü.

19 noyabr 1984-cü il: “Erməni inqilab ordusu” Türkiyənin BMT-dəki nümayəndəliyində fəaliyyət göstərən Evner Ergunu Avstriyada qətlə yetirdi.

28 mart 1984-cü il: Türkiyənin İrandakı səfirliyinin baş katibi Hasan Servet Öktem və səfirliyin işçisi İsmail Pamukçu silahlı hücum zamanı ağır yaralandı.

16 iyun 1983-cü il: İstanbulun Kapalıçarşı bazarında bir erməni terrorçu silahlı hücumla 2 nəfəri qətlə yetirdi, 21 nəfəri yaraladı.

15 iyul 1985-ci il:
ASALA Türk Hava Yollarının Paris Orli hava limanındakı bürosu qarşısında bomba partlatdı. Terror aktı nəticəsində iki türk, dörd fransız, bir amerikalı və bir isveçli olmaqla 8 nəfər öldü, 63 nəfər yaralandı. Tarix bu terror aktını “Orli qətliamı” olaraq yazdı.

1985-ci ildən sonra “ləğv edildiyini” elan edən ASALA əslində “yeraltına” çəkilərək, gizlənmişdi.

I Qarabağ müharibəsində ASALA və digər erməni terror təşkilatlarının üzvləri azərbaycanlılara qarşı XX əsrin ən böyük soyqırımılarını törətdilər: Xocalı soyqırımı bəşəriyyətin ən qanlı səhifələrindəndir.

Azərbaycan torpaqlarının Ermənistan işğalında qaldığı 30 ilə yaxın müddətdə də erməni terroru dayanmadı və mülki əhaliyə, xüsusilə uşaqlara qarşı terror hücumlarını davam etdirdilər.

2020-ci ilin 12 iyulunda dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində erməni təxribatından sonra başlanan döyüşlərdə və sonrasında erməni terror yenidən aktivləşdi. Ermənistan Azərbaycanın yaşayış məntəqələrinə, xaricdəki erməni terrorçular Azərbaycan səfirliyinə və soydaşlarımıza qarşı hücumlar etdi. 2020-ci ilin 27 sentyabrında başlanan Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusu 44 gün ərzində torpaqlarımızdakı 30 illik işğala son qoydu. Müharibənin davam etdiyi 44 gün ərzində Ermənistan döyüşlərin getdiyi ərazidən yüz kiçometrlərlə uzaqda olan şəhərləri bombaladı, yüzlərlə dinc insan həlak oldu. Gəncə, Bərdə, Tərtər və digər yaşayış məntəqələri 100 il öncə başlanan, 90-cı illərdə daha da şiddətlənən erməni terrorunun davamı idi.

Azərbaycan müharibəni ədalətlə apardı və qalib gəldi. Biz işğala son qoyduq, amma erməni terroruna son qoyulmayıb. ASALA-nın son bəyanatı erməni terrorunun yenidən aktiv mərhələyə keçdiyinin sübutudur.

Və terror təşkilatı açıq şəkildə bəyan edir ki, Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı terror aktlarına yenidən başlayacaq. Bu, beynəlxalq ictimaiyyət üçün həyacan siqnalı olmalıdır, erməni terrorunun tarixi və ASALA-nın keçmişi verilən bəyanatın rotirik xarakter daşımadığını, terror təhlükəsinin olduğunu deməyə əsas verir. Beynəlxalq birlik erməni terroruna qarşı hərəkətə keçməsə, bu, təkcə Cənubi Qafqaz regionunda yox, Avropa paytaxtlarında da teraktların səsinin eşidilə biləcəyi deməkdir. Çünki “Orli qətliamı”nı törədənlər yenidən aktivləşdi.

Rəylər
Oxumağa davam et
Reklam

Təhlil

Paşinyan Brüsselə yeni “əsasla” gedir, Əliyev son şans verir

Əliyevlə Paşinyanın Brüsseldə növbəti görüşündən gözləntləri üç kontekstdə dəyərləndirmək olar:

- Görüşün zərurəti nədir?
- Paşinyan hansı gündəliklə masaya əyləşəcək?
- Mümkün nəticələr nə ola bilər?

Aprelin 6-da keçirilən Brüssel görüşündə sülh sazişinin hazırlanması üzrə prosesin başlanması və sərhədin delimitasiya ilə bağlı birgə komissiyanın yaradılması, görüşlərin başlanması haqda konkret razılaşmlar əldə olunsa da, Ermənistan praktiki mərhələdə faktiki heç bir addım atmadı. Avropa İttifaqı bu görüşdə razılaşmaların işləməməsinin səbəblərini aydınlaşdırmaq, praktiki mərhələdə işə başlamağın yollarını tapmaq niyyətindədir.

Müzakirə ediləcək məsələlər də bəllidir: sülh sazişinin hazırlanması, sərhədin delimitası üzrə komissiyanın işə başlaması və s;

Əsas məqam ötən görüşdən sonra nələrin dəyişdiyi və Paşinyanın buna uyğun hansı gündəlikdən çıxış edəcəyidir.

6 aprel görüşündən sonra Nikol Paşinyan bəyan etdi ki, beynəlxalq ictimaiyyət onlardan Qarabağın “statusu” iddialarında tələbi endirməyi tələb edir: İrəvan bunu “Qarabağdakı ermənilərin təhlükəsizliyi və hüquqlarının təminatı” olaraq dəyişir;

Nikol yeni vəziyyəti açıqlamasından sonra aprelin 17-də İrəvanda “Qarabağ aksiyaları” başlandı və hələ də davam edir. Aprelin 19-da Putinlə Paşinyanın Moskva görüşündən iki nəticə çıxırdı: Rusiya təşəbbüsün Aİ-yə keçməsinə imkan vermək niyyətində deyil; İrəvan istəyinə nail olmaq üçün Brüssel və Moskva seçimləri arasında manevr imkanından yararlanır;

Ermənistan istəyir ki:

- delimitasiyası “güzgü prinsipi” və SSRİ dağılanda mövcud olan xətlərlə aparılsın;
- “status”u arxa plana keçirsə də, “təhlükəsizlik və təminat” üzərindən Qarabağdakı ermənilərin “müqəddəratını təyin etmə” imkanı qazansın;

Nə Moskvada, nə də Brüsseldə buna nail olmaq imkanının az olmasına baxmayaraq, rəsmi İrəvan Qərb-Rusiya qarşıdurmasından istifadə edərək, maraqlarına uyğun şərtlərin yetişməsi gözləntisi ilə “vaxt uzatmaq” taktikasına oynayır.

6 aprel - 22 may görüşləri arasında baş verənlər fonunda Paşinyanın masaya iki mümkün istəklə əyləşə bilər:

Birincisi, “status”la bağlı aşağı salınması tələb olunan tələbə yenidən baxmağın “zəruriliyini”: Nikol “Qarabağ aksiyaları”nı əsas gətirərək, bundan imtina etməyin ən azı indi çətin olduğu, erməni ictimaiyyətinin qəbul etmədiyi “arqumenti”ndən çıxış edə bilər;

İkincisi, Moskva alternativinə işarə etməklə delimitasiya prosesində irəklərini irəli sürə, Brüsselin mövqeyinə təsir etməyə çalışa bilər;

Bütün bunların fonunda görüşün praktiki mərhələdəki işə təsirinin az olacağı gözləntisi önə çıxır. 

Əliyevin razılaşmaların icrası üçün konkret tələblərlə çıxış edəcəyi bəllidir və istisna deyil ki, Bakı bu görüşə praktiki addımların atılması üçün diplomatik təmasların son şansı kimi baxır.

Oxumağa davam et

Təhlil

Brüssel görüşündən gözləntilər və Əliyevin diktə etdiyi şərtlər

Mayın 22-də Brüsseldə Avropa İttifaqı Şurası Prezidenti Şarl Mişel, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında növbəti görüş keçiriləcək.

Brüssel gündəliyi ötən ilin 14 dekabrında başladı. İkinci görüş bu ilin 6 aprel tarixində keçirildi. Brüssel görüşləri müharibədən sonra alternativ platformada müzakirələrin aparılması idi. Sonuncu görüşdə bir sıra mühüm razılaşmalar əldə edildi.

- Sülh müqaviləsinin hazırlanması üzrə işin başlanması;
- Kommunikasiyanın açılmasının sürətləndirilməsi;
- Sərhədin delimitasiyası üzrə birgə komissiyanın aprel ayının sonuna kimi yaradılması;

Razılaşmaya görə, delimitasiya üzrə komissiyanın ilk görüşü aprelin 29-da Azərbaycan-Ermənistan sərhədində keçirilməli idi. Bu təşəbbüs İrəvandan gəlmişdi. Lakin Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyinə görə görüş baş tutmadı və vaxtı 7-11 may tarixinə dəyişdirildi, hərçənd, yenə təyin olunan vaxtda görüş baş tutmadı.

Proseslər təsdiq edir ki, Ermənistanın məqsədi özünü razılaşmış kimi göstərmək, gerçəkdə isə heç bir real addım atmadan zamanı uzatmaqdır. Nikol Paşinyanın Moskva səfəri və verilən bəyanatlar göstərdi ki, Ermənistan Brüsseldə razılaşsa da, Avropanı Rusiyaya satıb.

Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın TASS agentliyinə açıqlamasında “komissiyaların görüşünün Moskvada keçirilməsinə hazır” olduqlarını bəyan etməsi də bunu təsdiqlədi.

Ermənistan tərəfi Moskva masasını önə çəkməklə müəyyən maraqlarının təmin edilməsinə çalışır, lakin burada əsas səbəb Rusiyanın təzyiqi ilə İrəvanın Brüssel masasından imtina etməsidir. Moskva bölgədə alternativ vasitəçini qəbul etmir və İrəvanın vasitəçiliyi ilə Brüssel razılaşmasını pozur. Bu, Ermənistanın Avropa İttifaqını Rusiyanın maraqlarına satması, Brüsselə xəyanət etməsidir. O qədər də təəcüblü deyil, çünki bundan öncə Rusiyanın maraqlarını Avropa İttifaqına satmışdı. Ötən ilin dekabrında Brüsseldə görüşün keçirilməsi və Avropanın proseslərə qoşulmasının təşəbbüskarı da Ermənistan idi. İndi eyni qayda ilə Aİ-nin maraqlarını Rusiyaya qurban verir və razılaşmaları heç birinə əməl etmir.

Mayın 22-də keçiriləcək Brüssel görüşünün gündəliyi müəyyən mənada məlumdur.

- Sülh müqaviləsinin hazırlanması, sərhədlərin delimitasiyası, kommunikasiyaların  açılması ilə bağlı müvafiq komissiyalar çərçivəsində müzakirələrə başlanması;

- Humanitar məsələlər, o cümlədən mina problemi, birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş azərbaycanılar, kütləvi məzarlıqlar barədə məlumat verilməsi, Ermənistanda Azərbaycan xalqına məxsus tarixi-mədəni abidələr və s;

Görüşdə hansısa sənədin imzalanması gözləntisi azdır, çünki artıq gündəlik formalaşıb, indi əsas məsələ razılaşmaları icra edilməsidir. Ermənistan tərəfi prosesi nə qədər uzatmağa çalışsa da, “budaqdan budağa qonan quşlar” kimi gah Brüsselə, gah Moskvaya uçsa da, gec-tez sülh müqaviləsini imzalamağa məcburdur. Çünki hansı masaya getsə də, Azərbaycanın diktə etdiyi gündəliyi icra etməlidir.

Birincisi, Prezident İlham Əliyev prinsipial mövqeyindən bir addım belə geri çəkilmir və Paşinyan hara üz tutsa da, Əliyevin iradəsi ilə qarşılaşır;
İkincisi, İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasət nəticəsində həm Moskva, həm də Brüssel masasındakı razılaşmalar Azərbaycanın maraqlarına uyğundur;

Hazırki proses Rusiya-Qərb qarşıdurması və hər iki tərəfin vasitəçilik missiyasını ələ almaq mübarizəsindən qaynaqlanır, hər iki tərəf də prosesə Ermənistan üzərindən müdaxilə etməyə çalışır. Prezident İlham Əliyev elə bir siyasi şərtlər formalaşdırıb ki, son nəticədə hansı tərəfin üstünlük əldə etməsindən asılı olmayaraq, Azərbaycan istədiyini alacaq.

Və əsas istinad nöqtəsi Azərbaycanın sülh sazişi üzrə irəli sürdüyü 5 bənddən ibarət baza prinspidir. Həm Qərb, həm Rusiya tərəfi bu prinsipləri qəbul edir. Ermənistanın “təklif” adlandırdığı 6 bənd isə Azərbaycanın təkliflərinə reaksiyadan başqa bir şey deyil. İndi Brüsseldə Aİ rəhbərliyi Ermənistana razılaşmalardan niyə imtina etdiyini soruşmalı və İrəvanın ikili oynamasına qarşı konkret addımlar atmalıdır. 

Oxumağa davam et

Təhlil

Baydenin Əliyevə məktubunun şifrələri: Vaşinqton Bakını dəstəkləyir

ABŞ Prezidenti Co Bayden Prezident İlham Əliyevə Azərbaycanın Müstəqillik Günü münasibətilə təbrik məktubu ünvanlayıb. Bakı-Vaşinqton xəttindəki münasibətlərin fonunda Bayden və Əliyev arasında hər iki ölkənin əlamətdar günlərində təbrikləşmək ənənəvi haldır. Lakin ABŞ prezidentinin Bakıya göndərdiyi son məktub özündə təbrik müraciətindən daha çox amili birləşdirir.

ABŞ-Azərbaycan diplomatik münasibətlərinin qurulmasının 30 illiyinin qeyd edildiyi vurğulanan məktubun ilk abzasında üç məqam var.

Birincisi: Bayden qeyd edir ki, “Ötən 30 il ərzində enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və beynəlxalq təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığımız tarixin mühüm anında öz bəhrəsini verir, Azərbaycan Avropa və dünya bazarlarının təhlükəsizliyinin təmin olunması və sabitləşdirilməsində önəmli rol oynayır”.

Bu, Vaşinqton tərəfindən Azərbaycanın Avropanın, ümumilikdə dünyanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı rolun yüksək qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, eyni zamanda, bundan sonra da enerji sahəsində Bakı ilə əməkdaşlığın daha çox intensivləşdiriləcəyindən xəbər verir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Avropanın rus qaz və neftinin idxalını azaltmaq planı Qərb üçün enerji sahəsində Azərbaycanla daha çox işləmək zərurəti yaradır. Bunun əsas səbəbi Baydenin də vurğuladığı kimi, Azərbaycanın enerji sahəsində də etibarlı tərəfdaş olmasıdır.

İkincisi: Bayden qeyd edir ki, “Azərbaycanın Ukraynanın suverenliyinə dəstəyi, habelə Ukraynaya göstərdiyi humanitar və enerji sahəsində yardımı vacib ismarış verir”.

Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və müharibənin ilk günündən etibarən geniş humanitar yardım göstərir. Bu yardıma təkcə tibbi ləvazimatlar və ehtiyac olan digər məhsullar yox, həm də enerji resursları da daxildir. SOCAR-ın Ukraynada fəaliyyət göstərən yanacaqdoldurma məntəqələri ambulanslar da daxil olmaqla dövlət əhəmiyyətli bütün nəqliyyat vasitələrinin yanacağı pulsuz verilir. Bakının belə bir dəstəyi müharibənin getdiyi vaxt Ukraynanın kənd təsərrüfatının tam sıradan çıxmasının qarşısını alır. Nəzərə alsaq ki, Ukrayna dünyanın taxıl ehtiyacının ödənməsində əhəmiyyətli rol oynayır, bu Azərbaycanın dünyanın qida təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. ABŞ bunu ən yüksək səviyyədə qiymətləndirir, Baydenin məktubunda yer alan sözlər də bu qiymətin ifadəsidir.

Üçüncüsü: Bayden yazır ki, “Biz, həmçinin Sizin terrorizmə qarşı qlobal mübarizəyə verdiyiniz əhəmiyyətli töhfələrinizi təqdir edirik”.

Azərbaycan terrorizmə qarşı mübarizəyə ilk dəstək verən ölkələrdəndir və Bayden Administrasiyası Bakının terrorizmə qarşı qlobal mübarizəyə verdiyi əhəmiyyətli töhfələri təqdir edir.

ABŞ prezidenti Cənubi Qafqazda vəziyyətə də toxunur və Bakıya dəstəyini ifadə edir.

“İndi Cənubi Qafqazda davamlı sülhə nail olmaq üçün mühüm imkana bəslənən ümid zamanıdır. Amerika Birləşmiş Ştatları bütün Qafqaz və Trans-Xəzər regionunun çiçəklənməsinə imkan verəcək Azərbaycan ilə Ermənistan arasında diplomatik təmasların intensivləşdirilməsinə və Azərbaycanın iqtisadi, nəqliyyat və insanlararası əlaqələrinin qurulmasına kömək etməyə hazırdır”, - Bayden yazır.

Və bununla bəyan edir ki:

- ABŞ müharibədən sonra regionda yaranmış yeni reallığı qəbul edir;
- “Qarabağ münaqişəsi” həll edilib və Vaşinqton üçün prioritet Bakı-İrəvan münasibətlərinin qurulmasıdır;
- Birləşmiş Ştatlar Azərbaycanın sülh təşəbbüslərini dəstəkləyir, Bakının iqtisadi, nəqliyyat və insanlararası əlaqələrin qurulması istiqamətində gördüyü işlərə kömək etməyə hazırdır;


Bunu Bakının sülh sazişi üçün İrəvana təqdim etdiyi baza prinsiplərinin də Vaşinqton tərəfindən dəstəklənməsi olaraq qəbul edə bilərik. Çünki Baydenin məktubu göstərir ki, ABŞ Azərbaycanın sülh təşəbbüsünün bütün Qafqaz və trans-Xəzər regionunun çiçəklənməsinə imkan verəcəyi qənaətindədir.

Məktubun ən önəmli hissələrindən biri də mövcud geosiyasi qarşıdurmada ABŞ-ın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə dəstəyini birmənalı olaraq ifadə etməsidir. Bayden yazır ki, “Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibə ilə beynəlxalq təhlükəsizliyin əsas sütunlarını sıradan çıxarmağa çalışdığı bu qlobal qeyri-sabitlik dönəmində Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycanın müstəqilliyi və suverenliyinə öz dəstəyini bir daha təsdiq edir”.

Vaşinqton açıq mesaj verir ki, Azərbaycanın müstəqilliyi və suverenliyini dəstəkləyirik. Bu, dünyanın mürəkkəb vəziyyətində Azərbaycanın mövqelərinin güclnəməsi baxımından önəmlidir.

Bayden sonda bəyan edir ki, ABŞ qarşıdan gələn illər və onilliklərdə Azərbaycanla münasibətləri daha da genişləndirmək arzusundadır.

ABŞ Prezidentinin Bakıya ünvanladığı müraciət və Azərbaycana, Azərbaycanla əlaqələrə yüksək verilən dəyər Prezident İlham Əliyevin milli maraqlara söykənən xarici siyasət strategiyasının nəticəsidir. İlham Əliyev apardığı siyasət Azərbaycanı geosiyasi proseslərə həlledici oyunçuya çevirib və dünya gücləri də daxil olmaqla bütün tərəflər üçün Bakı əhəmiyyətli gücdür.

Oxumağa davam et
Reklam

Gündəm