Paşinyan Qarabağda nəyə razılaşır, sərhəddə nə istəyir? - TƏHLİL - Publika.az
Bizi izləyin

Təhlil

Paşinyan Qarabağda nəyə razılaşır, sərhəddə nə istəyir? - TƏHLİL

Nikol Paşinyan ilin ilk mətbuat konfransında müzakirələrə səbəb olacaq açıqlamalar verdi: konfransın keçirilməsi zərurəti prezident Sarkisyanın istefası fonunda yaranmışdı, lakin erməni baş nazir bundan həm də Qarabağ və sərhəd məsələsi ilə bağlı mövqeyini yeniləmək üçün də istifadə etdi.

Erməni baş nazirin Azərbaycanla bağlı fikirləri üç hissədən ibarətdir:

Sülh müqaviləsi: Paşinyan Azərbaycanla sülh sazişinin əleyhinə olmadığını deyir, lakin əlavə edir ki, bu saziş hazırlanmalı, formalaşdırılmalıdır və bunun üçün danışıqlar aparılmalıdır.

Erməni baş nazir sülh sazişi ilə bağlı açıqlamasına əvvəli fikirləri ilə müqayisədə yenidən korrektlər edib, xüsusilə “Dağlıq Qarabağ”ın və Minsk qrupu formatının adının çəkilməməsi diqqət çəkir. Və Nikol bununla iki mesaj verir:

- həm erməni cəmiyyətinə “sülh sazişi” ilə bağlı atacağı addımları açıqlayır və göstərir ki, İrəvan bu məsələyə müqavimətsiz razılaşmayacaq, danışıqlarda öz şərtlərini də irəli sürəcək;
- həm Əliyevin verdiyi “altı aylıq müddətə”, o cümlədən, Ermənistanın mövqeyinə görə sülh sazişinin perspektivini görmədiyinə dair fikirlərinə “başlamağa hazırıq” cavabını verir;

Hərçənd, “sülh sazişi” ilə bağlı danışıqlar təklifi o deməkdir ki, Bakının tələbləri ilə yanaşı, İrəvanın da istəkləri olacaq və bu, prosesin uzanması riskini artırır. Rəsmi İrəvan indi situasiyada zaman qazanmağa çalışa bilər:

- Minsk qrupunun proseslərdə mümkün iştirakı üçün şəraitin yetişməsini gözləyir;
- ABŞ-Rusiya qarşıdurmasında Ankara-Moskva münasibətlərinin əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxması risklərini dəyərləndirir və bunu Türkiyənin Cənubi Qafqazda təsir imkanının azalacağı, Bakının əlinin zəifləyəcəyi fürsəti kimi görür;

Nikol da anlayır ki, saziş sərhəd və ərazi bütövlüyünün tanınması deməkdir, lakin danışıqlar təklifi ilə prosesi uzatmaq istəyi başqa məsələlərdə, xüsusilə sərhəd və regional kommunikasiyaların açılması işində maraqlarının təmin edilməsinə hesablana bilər.

Ərazi bütövlüyünün tanınması: “sülh sazişi” ilə bağlı İrəvanın riskli siyasəti fonunda Paşinyanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı fikirləri də diqqət çəkir.  

- Madrid prinsiplərində ərazi bütövlüyü prinsipini xatırladır: həmin sənəddə “öz müqəddəratını təyin etmə” məsələsinə toxunmur;
- MDB-yə üzv olarkən Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını deyir;
- 1996-cı ilin Lissabon sammitində münaqişənin həlli ilə bağlı qəbul edilən üç prinsipi yada salır: Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa edilir, Qarabağa Azərbaycanın tərkibində “yüksək muxtariyyət” statusu verilir, bölgənin erməni və azərbaycanlı icmalarının təhlükəsizliyi təmin olunur;
- 1999-cu ildə İstanbul sammitində “Dağlıq Qarabağın” danışıqlardan çıxarılmasını xatırladır;
- Və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsinə toxunur;

Erməni baş nazir bununla daxili auditoriyaya iki mesaj verir:

Birincisi, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımağa məcburdurlar və bunun günahkarı o deyil: indiyə qədər qəbul edilmiş sənədlər bunu tələb edir;
İkincisi, Ermənistan bundan öncə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb: o, ilk belə addım atmayacaq;

Sərhədin müəyyən edilməsi: Paşinyanın əsas problem yaratdığı məqam sərhədin delimitasiya və demarkasiyasıdır.

Deyir ki, sərhədin delimitasiya və demarkasiyası üzrə ikitərəfli komissiyanın tezliklə yaradılmasını istəyirlər, lakin bununla bağlı təkliflərini Rusiya vasitəsilə Azərbaycana çatdırıblar.

Təkliflərin nə olduğunu açıqlamır, hərçənd, Soçi razılaşmasına görə sərhədlə bağlı komissiya qısa zamanda yaradılmalı idi. Və görünür, Ermənistan komissiyanın yaradılmasını öz istəkləri çərçivəsində icra etmək niyyətindədir. Bu təklifin nədən ibarət olduğunu Ermənistanın Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan müəyyən qədər açıqlamışdı.

İrəvan “güzgü prinsipi”ni təklif edir: bu, qoşunların əvvəlki mövqelərinə çəkilməsi və delimitasiya-demarkasiya prosesinin bundan sonra başlanması deməkdir; Azərbaycan may ayından etibarən Ermənistanın işğal dövründə irəli çəkdiyi dövlət sərhədini praktiki olaraq bərpa etməyə başlayıb; Əliyevin son müsahibəsindən məlum olur ki, ən çox toqquşmanın baş verdiyi Laçın-Kəlbəcər istiqamətində də Azərbaycan Ordusu dövlət sərhədinə çıxıb;

Delimitasiya müqaviləsi imzalanacağı və buna uyğun demarkasiya prosesi başlayacağı təqdirdə, mövqe dəyişiklikləri xəritəyə uyğun aparıla bilər, lakin bu olmadığı müddətdə Azərbaycanın “güzgü prinsipi”ni qəbul edəcəyi inandırıcı deyil. Paşinyan da bunun asan olmadığını anlayır və mümkündür ki, Qazaxıstan hadisələrində Rusiya ilə yaxın əməkdaşlıqdan istifadə etmək və sərhəd məsələsində istəklərinə rusların əli ilə nail olmaq gedişi edir. Təklifin Rusiya vasitəsilə göndərilməsi Moskvanın bu məsələ ən azı neytral mövqeyi tutmasından xəbər verir, əks halda, Soçi razılaşmasının icrasını uzadacaq istəyi geri çevirərdilər.

Bu, sərhədin müəyyənləşməsi prosesini uzadacaq və yeni toqquşmalara yol açacaq riskini artırır.

Asif Nərimanlı

Rəylər
Oxumağa davam et
Reklam

Təhlil

Brüssel görüşündən gözləntilər və Əliyevin diktə etdiyi şərtlər

Mayın 22-də Brüsseldə Avropa İttifaqı Şurası Prezidenti Şarl Mişel, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında növbəti görüş keçiriləcək.

Brüssel gündəliyi ötən ilin 14 dekabrında başladı. İkinci görüş bu ilin 6 aprel tarixində keçirildi. Brüssel görüşləri müharibədən sonra alternativ platformada müzakirələrin aparılması idi. Sonuncu görüşdə bir sıra mühüm razılaşmalar əldə edildi.

- Sülh müqaviləsinin hazırlanması üzrə işin başlanması;
- Kommunikasiyanın açılmasının sürətləndirilməsi;
- Sərhədin delimitasiyası üzrə birgə komissiyanın aprel ayının sonuna kimi yaradılması;

Razılaşmaya görə, delimitasiya üzrə komissiyanın ilk görüşü aprelin 29-da Azərbaycan-Ermənistan sərhədində keçirilməli idi. Bu təşəbbüs İrəvandan gəlmişdi. Lakin Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyinə görə görüş baş tutmadı və vaxtı 7-11 may tarixinə dəyişdirildi, hərçənd, yenə təyin olunan vaxtda görüş baş tutmadı.

Proseslər təsdiq edir ki, Ermənistanın məqsədi özünü razılaşmış kimi göstərmək, gerçəkdə isə heç bir real addım atmadan zamanı uzatmaqdır. Nikol Paşinyanın Moskva səfəri və verilən bəyanatlar göstərdi ki, Ermənistan Brüsseldə razılaşsa da, Avropanı Rusiyaya satıb.

Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın TASS agentliyinə açıqlamasında “komissiyaların görüşünün Moskvada keçirilməsinə hazır” olduqlarını bəyan etməsi də bunu təsdiqlədi.

Ermənistan tərəfi Moskva masasını önə çəkməklə müəyyən maraqlarının təmin edilməsinə çalışır, lakin burada əsas səbəb Rusiyanın təzyiqi ilə İrəvanın Brüssel masasından imtina etməsidir. Moskva bölgədə alternativ vasitəçini qəbul etmir və İrəvanın vasitəçiliyi ilə Brüssel razılaşmasını pozur. Bu, Ermənistanın Avropa İttifaqını Rusiyanın maraqlarına satması, Brüsselə xəyanət etməsidir. O qədər də təəcüblü deyil, çünki bundan öncə Rusiyanın maraqlarını Avropa İttifaqına satmışdı. Ötən ilin dekabrında Brüsseldə görüşün keçirilməsi və Avropanın proseslərə qoşulmasının təşəbbüskarı da Ermənistan idi. İndi eyni qayda ilə Aİ-nin maraqlarını Rusiyaya qurban verir və razılaşmaları heç birinə əməl etmir.

Mayın 22-də keçiriləcək Brüssel görüşünün gündəliyi müəyyən mənada məlumdur.

- Sülh müqaviləsinin hazırlanması, sərhədlərin delimitasiyası, kommunikasiyaların  açılması ilə bağlı müvafiq komissiyalar çərçivəsində müzakirələrə başlanması;

- Humanitar məsələlər, o cümlədən mina problemi, birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş azərbaycanılar, kütləvi məzarlıqlar barədə məlumat verilməsi, Ermənistanda Azərbaycan xalqına məxsus tarixi-mədəni abidələr və s;

Görüşdə hansısa sənədin imzalanması gözləntisi azdır, çünki artıq gündəlik formalaşıb, indi əsas məsələ razılaşmaları icra edilməsidir. Ermənistan tərəfi prosesi nə qədər uzatmağa çalışsa da, “budaqdan budağa qonan quşlar” kimi gah Brüsselə, gah Moskvaya uçsa da, gec-tez sülh müqaviləsini imzalamağa məcburdur. Çünki hansı masaya getsə də, Azərbaycanın diktə etdiyi gündəliyi icra etməlidir.

Birincisi, Prezident İlham Əliyev prinsipial mövqeyindən bir addım belə geri çəkilmir və Paşinyan hara üz tutsa da, Əliyevin iradəsi ilə qarşılaşır;
İkincisi, İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasət nəticəsində həm Moskva, həm də Brüssel masasındakı razılaşmalar Azərbaycanın maraqlarına uyğundur;

Hazırki proses Rusiya-Qərb qarşıdurması və hər iki tərəfin vasitəçilik missiyasını ələ almaq mübarizəsindən qaynaqlanır, hər iki tərəf də prosesə Ermənistan üzərindən müdaxilə etməyə çalışır. Prezident İlham Əliyev elə bir siyasi şərtlər formalaşdırıb ki, son nəticədə hansı tərəfin üstünlük əldə etməsindən asılı olmayaraq, Azərbaycan istədiyini alacaq.

Və əsas istinad nöqtəsi Azərbaycanın sülh sazişi üzrə irəli sürdüyü 5 bənddən ibarət baza prinspidir. Həm Qərb, həm Rusiya tərəfi bu prinsipləri qəbul edir. Ermənistanın “təklif” adlandırdığı 6 bənd isə Azərbaycanın təkliflərinə reaksiyadan başqa bir şey deyil. İndi Brüsseldə Aİ rəhbərliyi Ermənistana razılaşmalardan niyə imtina etdiyini soruşmalı və İrəvanın ikili oynamasına qarşı konkret addımlar atmalıdır. 

Oxumağa davam et

Təhlil

Baydenin Əliyevə məktubunun şifrələri: Vaşinqton Bakını dəstəkləyir

ABŞ Prezidenti Co Bayden Prezident İlham Əliyevə Azərbaycanın Müstəqillik Günü münasibətilə təbrik məktubu ünvanlayıb. Bakı-Vaşinqton xəttindəki münasibətlərin fonunda Bayden və Əliyev arasında hər iki ölkənin əlamətdar günlərində təbrikləşmək ənənəvi haldır. Lakin ABŞ prezidentinin Bakıya göndərdiyi son məktub özündə təbrik müraciətindən daha çox amili birləşdirir.

ABŞ-Azərbaycan diplomatik münasibətlərinin qurulmasının 30 illiyinin qeyd edildiyi vurğulanan məktubun ilk abzasında üç məqam var.

Birincisi: Bayden qeyd edir ki, “Ötən 30 il ərzində enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və beynəlxalq təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığımız tarixin mühüm anında öz bəhrəsini verir, Azərbaycan Avropa və dünya bazarlarının təhlükəsizliyinin təmin olunması və sabitləşdirilməsində önəmli rol oynayır”.

Bu, Vaşinqton tərəfindən Azərbaycanın Avropanın, ümumilikdə dünyanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı rolun yüksək qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, eyni zamanda, bundan sonra da enerji sahəsində Bakı ilə əməkdaşlığın daha çox intensivləşdiriləcəyindən xəbər verir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Avropanın rus qaz və neftinin idxalını azaltmaq planı Qərb üçün enerji sahəsində Azərbaycanla daha çox işləmək zərurəti yaradır. Bunun əsas səbəbi Baydenin də vurğuladığı kimi, Azərbaycanın enerji sahəsində də etibarlı tərəfdaş olmasıdır.

İkincisi: Bayden qeyd edir ki, “Azərbaycanın Ukraynanın suverenliyinə dəstəyi, habelə Ukraynaya göstərdiyi humanitar və enerji sahəsində yardımı vacib ismarış verir”.

Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və müharibənin ilk günündən etibarən geniş humanitar yardım göstərir. Bu yardıma təkcə tibbi ləvazimatlar və ehtiyac olan digər məhsullar yox, həm də enerji resursları da daxildir. SOCAR-ın Ukraynada fəaliyyət göstərən yanacaqdoldurma məntəqələri ambulanslar da daxil olmaqla dövlət əhəmiyyətli bütün nəqliyyat vasitələrinin yanacağı pulsuz verilir. Bakının belə bir dəstəyi müharibənin getdiyi vaxt Ukraynanın kənd təsərrüfatının tam sıradan çıxmasının qarşısını alır. Nəzərə alsaq ki, Ukrayna dünyanın taxıl ehtiyacının ödənməsində əhəmiyyətli rol oynayır, bu Azərbaycanın dünyanın qida təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. ABŞ bunu ən yüksək səviyyədə qiymətləndirir, Baydenin məktubunda yer alan sözlər də bu qiymətin ifadəsidir.

Üçüncüsü: Bayden yazır ki, “Biz, həmçinin Sizin terrorizmə qarşı qlobal mübarizəyə verdiyiniz əhəmiyyətli töhfələrinizi təqdir edirik”.

Azərbaycan terrorizmə qarşı mübarizəyə ilk dəstək verən ölkələrdəndir və Bayden Administrasiyası Bakının terrorizmə qarşı qlobal mübarizəyə verdiyi əhəmiyyətli töhfələri təqdir edir.

ABŞ prezidenti Cənubi Qafqazda vəziyyətə də toxunur və Bakıya dəstəyini ifadə edir.

“İndi Cənubi Qafqazda davamlı sülhə nail olmaq üçün mühüm imkana bəslənən ümid zamanıdır. Amerika Birləşmiş Ştatları bütün Qafqaz və Trans-Xəzər regionunun çiçəklənməsinə imkan verəcək Azərbaycan ilə Ermənistan arasında diplomatik təmasların intensivləşdirilməsinə və Azərbaycanın iqtisadi, nəqliyyat və insanlararası əlaqələrinin qurulmasına kömək etməyə hazırdır”, - Bayden yazır.

Və bununla bəyan edir ki:

- ABŞ müharibədən sonra regionda yaranmış yeni reallığı qəbul edir;
- “Qarabağ münaqişəsi” həll edilib və Vaşinqton üçün prioritet Bakı-İrəvan münasibətlərinin qurulmasıdır;
- Birləşmiş Ştatlar Azərbaycanın sülh təşəbbüslərini dəstəkləyir, Bakının iqtisadi, nəqliyyat və insanlararası əlaqələrin qurulması istiqamətində gördüyü işlərə kömək etməyə hazırdır;


Bunu Bakının sülh sazişi üçün İrəvana təqdim etdiyi baza prinsiplərinin də Vaşinqton tərəfindən dəstəklənməsi olaraq qəbul edə bilərik. Çünki Baydenin məktubu göstərir ki, ABŞ Azərbaycanın sülh təşəbbüsünün bütün Qafqaz və trans-Xəzər regionunun çiçəklənməsinə imkan verəcəyi qənaətindədir.

Məktubun ən önəmli hissələrindən biri də mövcud geosiyasi qarşıdurmada ABŞ-ın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə dəstəyini birmənalı olaraq ifadə etməsidir. Bayden yazır ki, “Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibə ilə beynəlxalq təhlükəsizliyin əsas sütunlarını sıradan çıxarmağa çalışdığı bu qlobal qeyri-sabitlik dönəmində Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycanın müstəqilliyi və suverenliyinə öz dəstəyini bir daha təsdiq edir”.

Vaşinqton açıq mesaj verir ki, Azərbaycanın müstəqilliyi və suverenliyini dəstəkləyirik. Bu, dünyanın mürəkkəb vəziyyətində Azərbaycanın mövqelərinin güclnəməsi baxımından önəmlidir.

Bayden sonda bəyan edir ki, ABŞ qarşıdan gələn illər və onilliklərdə Azərbaycanla münasibətləri daha da genişləndirmək arzusundadır.

ABŞ Prezidentinin Bakıya ünvanladığı müraciət və Azərbaycana, Azərbaycanla əlaqələrə yüksək verilən dəyər Prezident İlham Əliyevin milli maraqlara söykənən xarici siyasət strategiyasının nəticəsidir. İlham Əliyev apardığı siyasət Azərbaycanı geosiyasi proseslərə həlledici oyunçuya çevirib və dünya gücləri də daxil olmaqla bütün tərəflər üçün Bakı əhəmiyyətli gücdür.

Oxumağa davam et

Təhlil

Baydenin Putinə Bakı mesajı

ABŞ Prezidenti Co Bayden Prezident İlham Əliyevə məktubunda qeyd edir ki, “Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibə ilə beynəlxalq təhlükəsizliyin əsas sütunlarını sıradan çıxarmağa çalışdığı bu qlobal qeyri-sabitlik dönəmində Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycanın müstəqilliyi və suverenliyinə öz dəstəyini bir daha təsdiq edir”.

Bu qeyddə iki mesaj var:

Birincisi, Vaşinqton Bakıya “işğalçı Rusiya qarşısında Azərbaycanı dəstəkləyirik” mesajı verir və bununla ABŞ cəbhəsində yer almasını istəyir;
İkincisi, Vaşinqton Moskvaya “Azərbaycanın yanındayıq” mesajı verir;

Geosiyasi qarşıdurma Azərbaycanın hər iki cəbhə üçün önəmini artırır, istər enerji resursları, istər Cənubi Qafqazda güc balansı, istərsə, Mərkəzi Asiya coğrafiyası baxımından. Və bu, Bakının manevr imkanlarını genişləndirir.

Geosiyasi qarşıdurmada Azərbaycanın hər iki cəbhə üçün önəmini artırır

Oxumağa davam et
Reklam

Gündəm