Xəbərlər - Publika.az
Bizi izləyin

Xüsusi

Mən 410 manat maaş alıram, amma fəhlə... - QALMAQALLI MÜSAHİBƏ

Yazıçı, kulturoloq Aydın Xan Əbilov “Space” TV-də yayımlanan “El içində” verilişində deyib ki, boşanan ananın uşağı ondan alınıb dövlətin himayəsinə verilsin. Hətta kulturoloq söyləyib ki, uşağın böyüməsi üçün ana və ata dövlətin hesabına aliment ödəsin.

Onun bu fikirləri cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmayıb. Yazıçını tənqid hədəfinə çevirənlərin də sayı az deyil.

Publika.az  Aydın Xan Əbilovla müsahibəni təqdim edir: 

- Aydın Xan bəy, “Space” televiziyasındakı müzakirələrin birində demisiniz ki, boşanan ananın uşağı ondan alınıb dövlətin himayəsinə verilsin. Hansı tendensiyalar sizi belə düşünməyə təhrik edir? 

- “Space” telekanalında, “Elin sözü” adlı sosial şouda biz bu məsələ ilə bağlı fikirlərimizi sərgilədik. Amma hər bir veriliş montaj olunur, müəyyən fikirlər kəsilir. Ona görə də müəyyən anlaşılmazlıqlar yaranır. Mən ümumiyyətlə, həmin verilişlə yanaşı, başqa kütləvi informasiya vasitələrində, sosial mediada dəfələrlə fikirlərimi bölüşmüşəm. Mənim fikirlərim konkret olaraq belədir; əgər münaqişəli ailədirsə, həm kişi, həm də qadın tərəfindən həmin ailədə uşaqdan silah kimi istifadə olunursa, atadan da, anadan da mütləq həmin uşaq alınmalıdır. Daha sonra dövlətin himayəsinə verilməlidir. Bu, bütün dünyada – Amerika Birləşmiş Ştatlarında da, Rusiyada da, Türkiyədə də belədir. Hətta azərbaycanlılar ailə deyəndə yalnız ata və anadan ibarət təsisatı nəzərdə tuturlar. Amma ailə böyük bir anlamdır. Keçmiş sovetlər dönəmində də belə idi. Ailə deyəndə həm də cəmiyyətin və dövlətin qayğısını ifadə edən bir ictimai təsisat nəzərdə tutulurdu. Məsələn, vaxtilə internat məktəblərində, indi SOS uşaq kəndlərində uşaqlar yaşayırlar. Onlar da həmin məktəbin sinfində bir ailə kimi həyatlarına davam edirlər. Təəssüflər olsun ki, sovet internat sisteminə qarşı qarayaxmalar oldu. İnsanlarda belə bir təsəvvür var ki, əgər internatda uşaq böyüyürsə, onun axırı ya tərbiyəsizlikdir, ya da əxlaqsızlıq. Hətta küçə uşağı, sonda həbsxanaya düşən bir uşaq olacaq deyə düşünürdülər. Halbuki dünyaya, eyni zamanda Azərbaycan, Rusiya, SSRİ tarixlərinə fikir verəndə görürük ki, ən böyük dövlət xadimlərindən tutmuş, tanınmış insanlara qədər internatda, hərbiləşdirilmiş məktəblərdə, elə ata-anadan uzaq, hətta bəziləri həbsxanada, xüsusi yerlərdə saxlanılan, orada böyümüş uşaqlardan ibarətdir. Yəni həmin uşaqlar sonradan tanınmış şəxsiyyətlərə çevrilirdilər. Son illərdə Azərbaycanda xüsusən də qadınlar, qismən də kişilər tərəfindən uşaqlardan silah kimi istifadə edilməsi halları çoxalıb. Demək olar ki, hər gün ya bir qadın, ya da bir kişinin bıçaqlanması, öldürülməsi, eyni zamanda ayırıca muzdlu qatillər tutularaq onların evlərinin yarılması, uşağın qaçırılması faktları ilə rastlaşırıq. Bütün sosial yönümlü televerilişlərdə çoxlu materiallar, konfliktli alilələr haqqında verilişlər gedir. Təəssüflər olsun  ki, onlar artıq bizim televerilişlərin baş qəhrəmanlarına çevriliblər. 

- Bəs indi vəziyyət necədir? Yəqin ki, sizi radikal fikirlərə təhrik edən daha amansız səbəblər var...

- İndi dəbli, Avropadan gəlmə hər hansı ictimai nikah, kəbin altında uşaqlar dünyaya gətirilir. Bəzən bu uşaqların sayı 5, 6 olur. Sonra da dövləti, vergi ödəyicilərini məcbur edirlər ki, biz həmin uşaqları saxlamaq üçün pul ödəməliyik. Buna etiraz olaraq həmin qeyri-qanuni doğulan uşaqların valideynlərdən alınıb dövlətin himayəsinə verilməsini bildirdim. Eyni zamanda qanuni nikahla doğulan və bir ildən, altı aydan sonra qadın tərəfindən həmin uşaqlardan silah kimi istifadə olunma halları da var. Varlı əri şantaj edirlər. Ərin varını iki yerə bölərək əlindən almaq istəyirlər. Hətta qayınata və qayınananın evini əlindən almağa çalışırlar. Məhz buna görə də külli miqdarda konfliktlər baş verir. Fikir verin, bir kişinin bir qadını bıçaqlaması, uşaqlarımızın, qocalarımızın gözü qarşısında, küçədə bu cür hadisələrin baş verməsi və həmin hadisədən sonra dövlətin “N” sayda orqanları və digər qurumların nümayəndələri, üstəlik bələdiyyə işçiləri bu işə cəlb olunur. Hadisə törədilən yerin qanı yuyulmalıdır, meyit morqa aparılmalıdır və sair. Dövlət həmin adamlara maaş verir, onları saxlayır. Görün, bu insanlar hər hansı bir faydalı işlə məşğul olmaq və ya öz işini görmək əvəzinə, iki psixdən ibarət bir ailənin ölümlə, qətllə nəticələnən hadisəsini araşdırmağa məcbur qalırlar. Onsuz da bu hadisələrin çoxu baş verərkən – ata və ya ana qətl törədən zaman özünü də, uşağını da, arvadını da öldürür. Bu kimi konfliktlərin daha da dərinləşməməsi və bizdə fövqəladə hadisələrə çevrilməməsi, genefondumuzun qorunması və ailə modelimizi qorumaq üçün bir sıra radikal addımlara ehtiyac var. Mən də həmin verilişdə öz təkliflərimi irəli sürmüşəm. 

- İndi burada maraqlı nüans yaranır; axı üç-beş nəfər başıpozuq, ailə tərbiyəsi görməyən, evlənib-boşanan adamlardan ötrü həddindən artıq radikal qərar qəbul etmək və onu hamıya şamil etmək nə dərəcədə doğrudur? 

- Kim sizə deyir ki, onların sayı üç-dörd nəfərdir?! Biz niyə hadisələri qabaqlamamalıyıq?! Ətrafa – rayonlara, kəndlərə, xaricdə yaşayan azərbaycanlılara baxın. Onlar da Azərbaycan vətəndaşlarıdır, amma xaricdə yaşayırlar. Elə Bakıda baş verən hadisələrə də baxmaq lazımdır. Şəhərə çıxmaq, küçələrə baxmaq gərəkdir. Kafe, restoran və masajxana adı altında əxlaqsızlıq hadisələri ilə rastlaşmamısınız?! Hər hansı qanunvericilik aktı və ya təklifi hadisələri qabaqlamaq üçündür. Ona qalsa, əslində qırmızı işıqda keçən maşınların sayı da azdır. O zaman biz niyə o qanunları qəbul etmişik?! Biz qabaqlayıcı bir təklif kimi onu irəli sürmüşük. Üstəlik, həmin təklifin digər tərəfi də var. Belə olan halda dövlətin himayəsində olan uşaqlar daha sağlam böyüyürlər. Gözlərinin önündə ata və ana bir-birini qırmır, bir-birlərini bıçaqlamır. Həmin uşaqlar dövlətin himayəsində daha sağlam şəkildə yetişirlər. Atasını, anasını itirmiş şəxslərlə bağlı dövlətin xüsusi proqramı var. İndi onlar üçün evlər də tikilir. Yeni iş yerləri də yaradılır. Onlarla bağlı bir sıra layihələr də işlənilir. Dövlətin himayəsində böyüyən həmin şəxslər hüquq-mühafizə orqanlarına, hərbiyə, peşəkar ordu sıralarına verilə bilər. Get-gedə ailələrdə uşaqların da sayı azalır. Həmin uşaqlar dövlətin xüsusi qurumlarında xidmət edə bilərlər. Bu, çox önəmlidir və bütün dünyada bu yanaşma mövcuddur. Təəssüflər olsun ki, Azərbaycanda bununla bağlı hər hansı bir təklif verəndə onu qəribliyə salırlar. Düşünürlər ki, yalnız ata və ana öz uşağını böyütməlidir. Əksinə, dövlət maraqlı olmalıdır ki, onun hesabına böyüdülmüş, yetişdirilmiş bu uşaqlar dövlət orqanlarında müəyyən vəzifələrdə yerləşdirilsin ki, dövlətin onların qarşısına qoyduğu məsələləri də yerinə yetirə bilsinlər.

- Bəs internatlar həmin uşaqları valideyn kimi yetişdirmək iqtidarındadırmı? 

- Valideynlər necə böyüdürlər ki?! Tutalım, bir əxlaqsız qadın öz uşağını necə tərbiyələndirə bilər?! Əxlaqı olmayan, 16 yaşında ərə getmiş, qeyri-qanuni uşaq doğmuş ana öz uşağını necə tərbiyələndirə bilər?! Onun üçün ictimai təsisatlar var. Bağçalar, məktəbəqədər müəssisələr, orta məktəblər, institutlar, universitetlər. Bu ictimai təsisatlar uşaqları vətəndaş olaraq yetişdirir, formalaşdırır. Vətəndaş olaraq onları dövlətə, cəmiyyətə bəxş edir. Əslində mənəvi tellərdən başqa valideynlərin uşaqların tərbiyəsindəki bu və ya digər dərəcədə rolunu minimuma endirməliyik. Əksinə, ictimai təsisatlar bu işdə çox önəmli rol oynamalıdır. Baxın, biz uşaqları valideynlərin öhdəsinə buraxdıq, Azərbaycanda savadsızlıq demək olar ki, 80 faizdir. Biz uşaqlarımızı xaricdə təhsil almağa, oxumağa, yaşamağa göndərmək istəyirik. Çünki bu hadisələrin hamısı bir-birinə bağlıdır. Biz Azərbaycanda boşanmanın kritik həddə gəlib çatdığını nəzərə alaraq boşanmadan sui-istifadə edən insanların qarşısına sərt hədlər qoymaq üçün radikal addımlar atmağa çağırırıq. Əks halda biz bunun qarşısını heç cür ala bilməyəcəyik. 

- Bəlkə boşanmaların əsl səbəblərini üzə çıxarmaq lazımdır? 

- Baxın, Azərbaycanda, Bakı şəhərində bıçaqlanmış, qətlə yetirilmiş qadınların və kişilərin statistikası araşdırılıb. Demək olar ki, onların 80 faizi varlı insanların, məmurların və tanınmış insanların övladlarıdır. Hələ buraya zorlama faktlarını da əlavə etsək, ortaya daha dəhşətli faktlar çıxa bilər. Bəhanələr çoxdur. Burada sosial, psixoloji amillərin olması da aydın məsələdir. Seksual uyuşmazlıq, mental dəyərlərin əsiri olan valideynlərin uşaqlarını tezbazar varlı adamlara ərə verməsidir. Narkotikdən istifadə, KİV-dən – sosial mediadan gələn çağırışlar, xaricdən gələn və daxildə olan maddi təzahürlərin ictimailəşməsi və kütləviləşməsi, adiləşməsi kimi məsələlər boşanmaların sayının artmasına gətirib çıxarır. Azərbaycanda gəlinlər və qızlar övladlarını dünyaya gətirəndən sonra anasının, qayınanasının üzərinə atırlar. Hətta uşaqlarına süd vermək istəmirlər. Gecə yuxudan durub öz balasına layla çalan analara həsrət qalmışıq biz... Bu haqda danışan kimi insanlar hay-küy salıb deyirlər ki, “Aydınxan öz ailəsindən danışdı”, “yenə radikal danışdı”. Biz bu kimi məsələləri cəmiyyətin qarşısında qaldıranda dərhal bizi “radikal” adlandırırlar. Əsasən bizi söyməklə məşğuldurlar. Fikir verin, mən “Space”də bu barədə danışdım, bir sayt bu haqda araşdırma yazdı, bütövlükdə bütün sosial media, saytlar bu mövzunun ətrafında fırlandı. Bu o deməkdir ki, bu kimi məsələlərlə məşğul olan sosioloqlar, kulturoloqlar, alimlər, elm və mədəniyyət xadimləri susurlar. Səhiyyə təsisatları da bu məsələlərlə bağlı ağzına su alıb oturur. Nəticədə boşluq olduğu üçün Aydınxanın sözü trendə çevrilir. Problem bundadır. Baş verənlərin arxasında bu problem dayanır. Ailə institutunun dağılması, qadın-kişi zorakılığı ilə bağlı əslində bütün dünyada problem var. Niyə Azərbaycanda bunlar olmalıdır?! Axı bizim çoxəsirlik adət-ənənələrimiz, mental dəyərlərimiz var?! 

- İnternatda böyüyən uşaqlar mənəvi tərəfdən məhrumdurlar. Ata, ana qayğısı görmürlər. Sizcə, biz həmin uşaqları internatın himayəsinə verməklə onları sağlam fərd kimi cəmiyyətə qazandıra biləcəyik? 

- Baxın, ölkədə nələr baş verir. Ata və ana başqa otaqda telefonla gün keçirir, uşaqlar da planşetlə bu biri otaqda özləri üçün yaşayırlar. Artıq biz ata-anası, övladları ilə maraqlanmayan cəmiyyətə çevrilirik. Hər kəs “yalnız mənəm”, “mən yaşamalıyam” düşüncəsi ilə yaşamını sürdürür. Bu millətin unikal, saf ailə dəyərləri haradadır?! Bizim ailə dəyərlərimizi yaponlar, amerikanlar, avropalılar gəlib araşdırırlar. Gəlib bizim qızları alırlar, çünki bizdə həmin mental dəyərlərin bir hissəsi qalıb. Amma biz olan-qalan dəyərlərimizi də məhv edirik. Avropadan, kinodangəlmə mənfi qəhrəmanların xüsusiyyətlərini özümüz üçün götürürük. İnternatda böyüyən uşaqlar ata-ana istiliyindən, qayğısından məhrum ola bilər, amma elə indi valideyn himayəsində olan uşaqlar da belədir. Belə olmasaydı, uşaqlar mənfi işlərlə necə məşğul ola bilərdilər?! Digər tərəfdən, internatda böyüyən, yetişən uşaqlar dövləti və milləti özünə ata, ana hesab edir. Onlar dövlətin dəyərlərini digərlərindən daha yaxşı yaşadırlar, nəinki atalı-analı uşaqlar... 

- İndiki dövrdə internatda böyüyən uşaqların ev problemləri olur. 18 yaşını tamamlayandan sonra internatlar onları atır. Bir çoxları küçələrdə qalır. Evlənə də bilmir. Bəs bunu necə tənzimləyəcəyik? 

- İstər Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, istər məşğulluq və digər qurumlar, eyni zamanda Heydər Əliyev Fondu internat uşaqlarının, məzunlarının minimum yaşayışını təmin etmək üçün layihələr işləyirlər. Eyni zamanda onlar üçün Masazırda və digər yerlərdə evlər tikilib. 

- Axı onlar yetərli deyil və hər il yüzlərlə 18 yaşını tamamlamış internat məzunu bu problemlə üzləşir...

- Çünki biz son illərdə bu məsələlərə diqqət ayırmağa başladıq. Bu cür layihələrin sayı son illərdə daha çox artıb. Sovet dövründə onların fabrikləri, yataqxanaları var idi. Hamısı işləyirdi. Bir ara boşluq yarandı. Amma son 10 ildə dövlət başçısının və Heydər Əliyev Fondunun xüsusi nəzarətinə götürülüb. Bu kimi məsələlərlə bağlı müxtəlif layihələr işlənilir. Dünyanın hər yerində ailələr 18 yaşına qədər uşaqlara cavabdehdir. 18 yaşından sonra hər kəs yetkin şəxs sayılır. Gənc bu yaşdan sonra cəmiyyətə atılmalı, yeni işlərlə, yeni formatda cəmiyyətə adaptasiya olmalıdır. Biz niyə dövlət və ailə olaraq uşaqlarımıza hər şey etməliyik?! Onları oxutdurmalıyıq, yaxşı təhsil verməliyik, buna sözüm yoxdur. Amma biz niyə onlara diplom almalı və işə düzəltməliyik?! Hələ toy etməli, ev almalıyıq?! Bəs onda bu insanlar nə üçündür?! Baxın, Azərbaycanda tənbəllərdən ibarət bir qoşun yaranıb. İnsanlar artıq işləmək istəmirlər. Evlənən insanlar bilirsiniz niyə boşanırlar? Ata və ana pulu kəsir. Gənc ailə başçısı pul qazana bilmir, qız yemək bişirə bilmir. Ona görə də ailələr dağılır. Həmin ailələrin qurbanları da həmin uşaqlar olur. Ona görə də biz bu insanları 30 yaşından sonra cəmiyyətə buraxmalıyıq. Ona görə də gənc ailələr çətinliklər görməlidir. Çalışıb-vuruşaraq özlərinə güzəran yaratmalıdırlar. Cəmiyyətin və dövlətin iqtisadi inkişafı üçün müəyyən qatqılar verməlidirlər. 

- Deməli, ümumiyyətlə savadsız kəsim evlənməməli və ailə qurmamalıdır? Sizə görə, övladlarına tərbiyə verə bilməyən, onları milli ruhda böyüdə bilməyənlər evlənməməlidir ki, sonradan bu cür problemlər yaranmasın? 

- Bəlkə də mənim sözümü bu cür başa düşə bilərsiniz. Amma mən düşünürəm ki, cəmiyyətə akademikdən tutmuş fəhləyə, süpürgəçiyə qədər hər cür insan lazımdır. İndi maşın təmiri ilə məşğul olanlar daha yaxşı pul qazanır, nəinki akademik və ya mənim kimi intellektual sahədə işləyənlər... Mən iki aydır ki, 410 manat maaş alıram. 1997-ci ildən dövlət qəzetində çalışıram. Amma bir fəhlə günü 30 manata iş görür. Əlbəttə, bu, ədalətsizlikdir. İntellektual insanlar fiziki işlə məşğul olanlardan 10 dəfə çox məvacib almalıdır. Bu, başqa problemdir. Amma sağlam ailənin qurulması üçün hər iki tərəf işləməlidir. Qadın da, kişi də çalışmalıdır. Əgər bir ailəyə yalnız kişinin və ya qadının pulu gəlirsə, əvvəl-axır həmin ailə dağılacaq. Bu, gec-tez konfliktə çevriləcək. 

- Ailədə iki nəfər işləsə, uşağın tərbiyəsi ilə kim məşğul olacaq? 

- Bu məsələlər Avropada tənzimlənir. Uşaq mərkəzləri, ailə mərkəzləri bu kimi missiyanı öz üzərinə götürür. Uşaq bağçaları mövcuddur. Bu bizdə də var. Dayə sistemi olmalıdır. Biz çalışmalıyıq ki, konfliktli və adi ailələr üçün xüsusi mərkəzlər yaradaq. Ata və ana işləyirsə, uşaqlar həmin mərkəzlərdə böyüməlidir. Dünyanın hər yerində bununla bağlı təsisatlar var. Azərbaycanda da bu kimi təsisatların yaranmasına ehtiyac duyulur. Dəfələrlə bu barədə hökumətə öz təkliflərimizi vermişik. Bakıdan kənarda yeni tikililərə icazə vermək lazımdır. Onun iki mərtəbəsini uşaq tərbiyə mərkəzləri üçün ayırmaq mümkündür. Bu qədər gənclər, olimpiya mərkəzləri yaradılıb, nəyə lazımdır?! Əgər onlar gənclərə xidmət göstərmirsə, nəyə lazımdır? Həmin mərkəzlər ölkənin hər yerində var. Amma nə ilə məşğul olduqları bəlli deyil. Gənclər və olimpiya mərkəzlərini uşaq mərkəzlərinə çevirmək lazımdır. Bir ölkədə nə qədər olimpiya, dünya çempionları olacaq axı?! Dünya çempionatında özümüz özümüzlə yarışası deyilik ki... ona görə də həmin təsisatların təyinatlarını dəyişib uşaq, ailə mərkəzləri, uşaq psixoloji mərkəzləri yaratmalıyıq. Dayəçilik təsisatlarını özündə cəmləşdirən mərkəzlərə çevirməliyik. Valideynlər də uşaqlarını oraya təhvil verərək səhər 8-dən axşam 6-ya qədər rahatca öz işlərini görsünlər. Hətta iş yerlərində kiçik yaşlı uşaqların əylənməsi üçün otaqlar nəzərdə tutulmalıdır. 

- Aydın Xan bəy, bütün bunlar külli miqdarda vəsait tələb edir. Dövlət bunun öhdəsindən gələ bilərmi? Ondansa elə uşaqpulunu verərdi də?

- Onsuz da olimpiya və gənclər mərkəzlərini tikib. Söhbət özəl və dövlət qurumlarından gedir. Bir otağı namaza ayıra bilirik. Supermarketlərdə uşaq əyləncə mərkəzləri ayıra bilirik. İş yerlərində də bir dayə ştatı açaraq həmin uşaqlar üçün yer düzəltmək mümkündür. Eyni zamanda bağçaların və məktəblərin təyinatını bir qədər dəyişmək də mümkündür. O vaxt məktəbdən sonra dərnəklər, məşğələlər olurdu. Bu, indi də olmalıdır.

Rəylər
Oxumağa davam et
Reklam

Xüsusi

Əgər bu, baş verərsə... - Sərdar Cəlaloğludan Rusiya ilə bağlı SENSASİON MÜSAHİBƏ

Ukrayna builki “Avroviziya” mahnı müsabiqəsində birinci oldu. Bir çoxları düşünür ki, burada siyasi səbəblər var. Yəni Ukrayna-Rusiya savaşına görə birincilərin təmsilçisi qalib olub. 

Bu istiqamətdə suallarımızı Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğluya ünvanladıq. 

Sərdar Cəlaloğlunun Publika.az-a müsahibəni təqdim edirik: 

- Sərdar bəy, Ukrayna builki “Avroviziya” mahnı müsabiqəsində birinci oldu. Sizcə, “Avroviziya”nın nəticələrinə siyasi amillər nə dərəcədə təsir göstərir? 

- Mahatma Qandinin gözəl bir sözü var, o deyir ki, istənilən məsələni siyasiləşdirməyin, onsuz da istənilən məsələnin siyasi nəticələri var. “Avroviziya”nı siyasiləşdirməyə ehtiyac yoxdur, amma onun müəyyən nəticələrinin bir sıra siyasi konyukturaya məruz qaldığı şəksizdir. “Avroviziya”nın nəticələri təkcə Ukraynanın son yarışda qalib gəlməsinə aid deyil. Eləcə də bundan əvvəl qalib gələnlərə aiddir. Bu baxımdan Ukrayna hazırda Rusiya imperializminə və rus şər qüvvələrinə qarşı vuruşduğu üçün bütün dünya xalqları Ukraynanı dəstəkləyir. 

- Bu, nə dərəcədə doğru yanaşmadır?

- Düşünürəm ki, bu, tamamilə düzgün yanaşmadır. Çünki “Avroviziya”da ölkələrin verdiyi səslər simpatiyaya əsaslanır, sənətin dəyərinə yox. Doğrudur, orada sənətkarlar da qiymət verirlər, amma ümumilikdə bütöv qiymət nəzərə alınır. Məsələn, Avroviziya” tarixində ilk dəfə olaraq Ukrayna bu qədər – 450 civarında səs alıb. Halbuki ekspertlər bundan aşağı səs gözləyirdilər. Bu da onu göstərir ki, Ukrayna xalqı bu gün dünyanın ən çox simpatiya bəslədiyi xalqlardan biridir. 

- Biz son 14 ildə “Avroviziya” mahnı müsabiqəsində bir dəfə birinci, bir dəfə də üçüncü olmuşuq. Orada təmsil olunmaq bizə nə verir? 

- Azərbaycan klassik Avropa ölkəsi deyil. “Avroviziya”nın adından da göründüyü kimi, bu müsabiqə Avropanın baxışıdır. Ölkəmiz bu cür beynəlxalq tədbirlərdə iştirak etsə, dünya ailəsinin bir üzvü kimi daha çox yerini möhkəmləndirəcək. “Avroviziya”nı tərk etməyi çıxış yolu olaraq görmürəm. 

- Sizcə, bu vaxta kimi bizi “Avroviziya”da təmsil edən hansı sənətçilərin baxışları və özləri milli idi? 

- Olub. Məsələn, elə bizim birinclik qazandığımız yarışda Azərbaycan bayrağı ilə yanaşı, Türkiyə bayrağı da qaldırıldı. Başqa yarışlarda bizim iştirakçılarımız Türkiyənin bayrağını qaldıraraq, Türkiyənin şüarlarına yer verdi. Bütün bunlar onu göstərir ki, həmin iştirakçılarımız millidir. 

- Facebook” və “İnstagram” Rusiyanın Avroviziya” müsabiqəsindəki musiqisinin bu sosial şəbəkələrdə səsləndirilməsinə, yayımlanmasına qadağa qoyub. Necə düşünürsünüz, bu cür qadağalar olmalıdır? 

- Boykot özü bir siyasi mübarizə vasitəsidir. Hətta demokratik mübarizənin özü də siyasi boykotdur. Bu gün Rusiyanın dünyanı təhdid edən, eləcə də keçmiş SSRİ respublikalarının müstəqilliyinə təhlükə yaradan siyasətinə qarşı bu cür boykotları alqışlayıram. Sanksiyaların tətbiq edilməsi də alqışalayiqdir. Düşünürəm ki, gec-tez ruslar da özlərinin dünya-aləmdən təcrid olunduğunu görüb özlərinin neofaşist ideyalarından, imperiya maraqlarından imtina edəcəklər. Ruslar sanki belə bir fikirdədir ki, bu dünyada yaşamaq hüququ yalnız onlara məxsusdur. Düşünürlər ki, dünyanın heç bir xalqı öz dövlətini yarada, öz müstəqil siyasətini apara bilməz. Onlar bütün dünya ölkələrini Rusiyanın maraqlarına tabe etdirmək haqqında düşünürlər. Bu da tamamilə kollektiv şizofreniyanın əlamətidir. Bu baxımdan ruslar bütün dünyanı özlərinə qarşı qaldırıblar. Çünki özləri bütün dünyaya qarşı çıxış edirlər. 

- Siz bir neçə il ard-arda “Nobel” mükafatına namizədliyinizi irəli sürürdünüz. Bu il də namizədliyinizi irəli sürmüsünüzmü? İndiyə qədər növbəti mərhələlərə keçə bilməməyinizin səbəbi nədir?

- Bilirsiniz, bu “Nobel” siz başa düşdüyünüz kimi bir o qədər də oyun-oyuncaq deyil. Mən indiyə qədər “Nobel”ə iki dəfə müraciət etmişəm. Onlardan biri “Kosmik dəyişmələr haqqında nəzəriyyə” idi. Onu göndərmişəm. Bu nəzəriyyənin əsasını Yerdə vulkanın, zəlzələnin niyə baş verməsi, Günəşin niyə partlaması, kainatda niyə hər şeyin kiçilməyə doğru getməsi təşkil edir. Bu nəzəriyyəm birinci dəfədən gizli səsverməyə gedib. Amma fizika ilə bağlı “Nobel” mükafatlarının verilməsində belə bir prinsip var ki, nəzəriyyələr praktikada təsdiq ediləndən sonra qiymət alırlar. Çox nadir hallarda birbaşa nəzəriyyələrə “Nobel” veriblər. Açığını deyim ki, bu da konyuktura ilə bağlıdır. Məsələn, “Nobel”in tarixində belə bir iş olub. Bir yəhudi bir nəzəriyyə verib, ona da Nobel” mükafatı təqdim olunub. Növbəti il həmin nəzəriyyənin yanlış olduğunu iddia edən başqa bir nəzəriyyənin “Nobel”ə namizədliyi irəli sürülüb. Həmin nəzəriyyəyə də “Nobel” verilib. Beləliklə bir adam bir-birinə əks olan iki nəzəriyyənin müəllifi olduğuna görə iki il ard-arda “Nobel” alıb. Yəni “Nobel”də belə bir konyuktura var. 

- Bəs ikinci nəzəriyyəniz nədən bəhs edir?

- İkinci nəzəriyyəm maddənin beşinci halı haqqındadır. Bu da hipotetik, yəni nəzəri bir məsələdir. Mənim Azərbaycanda onu praktikadan keçirmək üçün elə bir laboratoriyam yoxdur. Orada həm də mən kürəvari ildırımın əmələ gəlməsini izah etmişəm. Eləcə də bu vaxta qədər elmdə cavabı tapılmamış bir çox suallara cavab vermişəm. Hazırlaşıram ki, biologiyadan yeni bir nəzəriyyə göndərəm. Bu nəzəriyyəm həyatın əmələ gəlməsi haqqındadır. Çünki bu günə qədər biologiyada həyatın əmələ gəlməsi haqqında hamı tərəfindən qəbul edilmiş və ciddi elmi dayağı olan bir nəzəriyyə yoxdur. Mən tamamilə yeni bir nəzəriyyə irəli sürmüşəm. Açığını deyim ki, bu nəzəriyyənin hər hansı bir tənqidə məruz qalacağı bir tərəf yoxdur. Sadəcə olaraq başım bir qədər siyasətə qarışıb. İndi də müharibə ortaya düşüb. Hazırda kitab üzərində çalışıram. Həmin nəzəriyyə ilə bağlı rəylər də almışam. Sadəcə olaraq həmin nəzəriyyəni Nobel Komitəsinə göndərmək məsələsi qalır. Yəqin ki, əgər yayda vaxtım olarsa, biologiyadan olan bu nəzəriyyəni Nobel Komitəsinə göndərəcəyəm. 

- Bəs ümid varmı?

- Bilirsiniz, bu da nəzəriyyədir. Bu nəzəriyyədə həyatın əmələ gəlməsi ilə bağlı elə nüansları tapdığımı əxz etmişəm ki, mənə mütləq şəkildə laboratoriya lazımdır. Orada ilkin olaraq amin turşularının sintezini təbiətdə sübut etməliyəm. Bilirsiniz, mən siyasətlə məşğulam. Elmi laboratoriyam yoxdur. Dövlət və ya hər hansı bir institut bunun praktikası ilə məşğul olmadığına görə burada yenə də nəzəriyyə olacaq. Əgər yəhudilərə ancaq nəzəriyyələrə görə “Nobel” verirlərsə, buna da vermək istəsələr, verə bilərlər. Əks halda gözləməliyik ki, mənim bu nəzəriyyəm əsasında dünyanın hansısa elmi laboratoriyasında praktiki olaraq işlər aparılsın. Sübut olunsa ki, həyatın əmələ gəlməsi belə baş verib, o zaman təbii ki, mən yüz faiz “Nobel” alacağam.  

Oxumağa davam et

Xüsusi

Azərbaycan “Avroviziya”da BU SƏBƏBDƏN qalib gələ bilmədi - Professor AÇIQLADI

Tanınmış musiqişünas, pedaqoq, əməkdar incəsənət xadimi, professor Zümrüd Dadaşzadənin sözlərinə görə, "Avroviziya" müsabiqəsində təmsilçilərimizin əcnəbi müəlliflərin mahnıları ilə çıxış etməsi arzuolunan deyil. Nadir Rüstəmlinin dünən Turində keçirilən müsabiqədəki çıxışını şərh edən professor qeyd edib ki, Avropa standartları bezikdirir, insanlar hansısa bədii kəşf intizarındadır, parlaq və özünəməxsus musiqi intonasiya və tembrləri  eşitmək istəyirlər. Təcrübə də bunu göstərir! Ukraynanın qələbəsinə sevinən musiqişünas bu qələbəni müharibənin gələn il bitməsi ümidi və sülh arzularımızın ifadəsi adlandırıb. 

Publika.az professorla müsahibəni təqdim edir:

- Zümrüd xanım, Nadir Rüstəmlinin çıxışını bəyəndinizmi? 

- Nadir Rüstəmlini “Səs Azərbaycan”da dinləmişdim, əlbəttə ki, o, həmin yarışmanın şəksiz lideri idi. Onun səs imkanları, səhnə mədəniyyəti və obraz yaratmaq bacarığını o zaman qeyd etmişdim. Odur ki, bu il ölkəmizin təmsilçiliyi Nadir Rüstəmliyə həvalə olunanda Azərbaycanda heç kim təəccübləmmədi.

Layiqli və professional çıxış idi

- Sizcə, qalib olmağa layiq idimi? 

- Düşünürəm ki, o mahnı Nadir Rüstəmlinin imkanlarını tam şəkildə aça bilmədi. O, müğənni kimi həm vokal, həm də obraz baxımdan istənilən əsərin öhdəsindən gələ bilən əsl artistdir. Qalibiyyətlə bağlı onu deyə bilərəm ki, bu yarışmada müxtəlif faktorlar rol oynayır, açıq desək, siyasi durum da təsir edir, tamaşaçı auditoriyasının öz xüsusiyyətləri var, ola bilsin ki, Avropanın zövqü bu il başqa bir istiqamətə yönəlib… Bununla belə hesab edirəm ki, Nadir Rüstəmli hər halda 10-luğa, bəlkə də 5-liyə 100 % daxil olmalı idi. Çünki həqiqətən layiqli və professional çıxış idi. Burda onun komandasının rolunu xüsusi qeyd etməliyəm, Eldar Qasımovun zövqü, istedadı, müəyyən intuisiyası - bunlar hamısını Nadir Rüstəmlinin Azərbaycanı bu il "Avroviziya" səhnəsində çox ləyaqətlə təmsil etməsini təmin edən faktorlardır. Yeri gəlmişkən, indi tvitterdə də Azərbaycanlı təmsilçinin  istedadının qiymətləndirilməməsi barədə  müzakirə açılıb. Özü də məşhur yazar, "Harri Potter"in müəllifi - Coan Roulinq öz fikrini paylaşıb.

Özündə hansısa bədii kəşf ehtiva edən mahnı eşitmədim

- Ümumiyyətlə, bu ilki müsabiqə əvvəlkilərdən nə ilə fərqlənirdi? 

- Azərbaycan müsabiqəyə qatıldığı vaxtdan - 2008-ci ildən bir eskpert kimi işləmişəm, həm də ölkəmizdə keçirilən seçim turlarında da bir neçə dəfə münsiflər heyətinin üzvü olmuşam, müsabiqə zamanı bütün çıxışlara şərhlər vermişəm. Hətta 2015-ci ildə Azərbaycan münsiflər heyətinin sədri də mən oldum, ondan sonra müsabiqədə bir mütəxəssis kimi iştirak etmədim. Demək olar ki, o zamandan bəri marağım sönməyə başladı. Çünki "Avroviziya" həqiqətən parlaq bir mahnı müsabiqəsidir, hər il burda Avropa ən yaxşı mahnısını seçir. Amma bu illərdə səslənən mahnıların demək olar ki, heç biri yadda qalmadı. Müəyyən bir qısa zamanda populyar olsalar da, ürəklərdə iz qoymadı və deməzdim ki, öz bədii keyfiyyətləri və dəyəri ilə seçildi. Odur ki, bu müsabiqəni artıq bir seyrçi kimi izləyirəm. 

Sovet dönəmində Azərbaycan bu müsabiqəni seyr etməkdən, qatılmaqdan məhrum idi. Təbii ki, ölkəmizin orda iştirakı mümkünsüz idi, bəzi parçalarına sadəcə tamaşa edə bilərdik. Həmişə arzu edirdim ki, Azərbaycan da nə vaxtsa bu səhnədə çıxış etsin. Gerçəklik elə oldu ki, "Avroviziya" ildən-ilə sanki səviyyəsini itirməyə başladı. O səhnədə 3 dəqiqə ərzində performans şəklində təzahür edən musiqi nömrələrinə ehtiyac var. Bu ilki müsabiqədə güclü səslər, janr müxtəlifliyi də oldu, amma qəlbimi fəth edən, özündə hansısa bədii kəşf ehtiva edən mahnı eşitmədim.

- Ukraynanın qalib seçilməsi gözlənilən idimi?  Siyasi hadisələrin müsabiqənin gedişinə təsiri haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Əlbəttə ki, Ukraynanın qalib olacağı əvvəlcədən heç kimdə şübhə oyatmırdı. Ümumiyyətlə, Ukrayna "Avroviziya"da həmişə çox güclü təmsil olunub. Ruslana da çox parlaq çıxış etmişdi. Məni 2016-cı ildə Camalanın həm performansı, həm də ifası çox duyğulandırmışdı. Onu əvvəldən də tanıyırdım, xüsusilə krım-tatar mahnısının intonasiyaları və müdaxiləsi məni çox riqqətə gətirmişdi o zaman. Həqiqətən də istedadlı və özgün simalı bir müğənnidir. 

Bu il Ukrayna tərəfindən yenə kifayət qədər yaxşı musiqi təqdim edilmişdi, müasir ritmlərlə etno intonasiyalar uzlaşdırılmışdı, səhnə görünüşü də yadda qalan nömrə idi. Təbii ki, bütün dünya və Avropa orda yaranmış müharibə vəziyyəti ilə bağlı Ukraynanı dəstəkləyir. Açıq etiraf edim ki, mən də Ukraynaya bir neçə səs göndərdim. Çünki hamımız Ukraynadakı müharibənin tezliklə bitməsini arzu edirik. Ukraynanın qalib gəlməsi isə ümid verir ki, gələn il sülh şəraitində, müharibədən tamamilə azad olunmuş bir vəziyyətdə paytaxt Kiyevdə gözəl mədəni musiqi festivalı keçiriləcək və bütün atəş səsləri yox olacaq. Bu qələbə müharibənin gələn il bitməsi ümidi və sülh arzularımızın ifadəsidir. 


- "Avroviziya" müsabiqəsinin ilk illərində Azərbaycanın mahnı üçün xarici bəstəkarlara müraciət  başa düşünülən idi, aydındır ki, bu sahədə təcrübəli deyildik. Bununla belə 2008 "Avroviziya" mahnı müsabiqəsində ilk təmsilçilərimiz olan Elnur Hüseynov və Samir Cavadzadənin Gövhər Həsənzadəyə aid olan “Day After Day” adlı kompozisiyası böyük bir səs-küy salmışdı. Amma iş orasıdır ki, ilk dəfə biz bu müsabiqədə öz bəstəkarımızın mahnısı ilə və uğurla çıxış etdikdən sonra bu silsilənin davamı gəlmədi. Bu məsələyə sizin yanaşmanızı bilmək istərdim. 

- Azərbaycan neçə illərdir ki, öz mahnısını beynəlmiləl bir heyətə sifariş edir. Sosial mediada da oxudum ki, buna ironik yanaşırlar. Mənə görə ən yaxşı çıxışımız 2008-ci ildə Elnurla Samirin ifası idi. Çox gözəl ekspressiv bir nömrə idi, həm konsepsiya, həm obraz tərəfdən, həm də muğam müdaxiləsi olduqca yadda qaldı. Bu gün də həmin manhnı ara-sıra oxunur. 

Elan olunan nəticələrin həqiqiliyinə şübhə edirəm

Ümumiyyətlə, Azərbaycanın hər dəfə əcbəni müəlliflərə işləməyə üstünlük verməsi haqqında nəsə demək çətindir. Ölkəmizin elə gözəl bəstəkarlıq məktəbi və mahnı janrında elə güclü ənənələrimiz var ki, onlar indi də yaşayır və bunu çağdaş musiqinin hansısa xüsusiyyətləri ilə uzlaşdırmaq iqtidarında olan xeyli gözəl bəstəkarlarımız şübhəsiz ki, var. Və mən onların qüvvəsinə inanıram. Odur ki, bu seçim adama təəccüblü gəlir, həm də məni bir musiqişünas kimi narahat edir. Açığı, məndə skeptik ovqat yaranıb artıq, elan olunan nəticələrin həqiqiliyinə şübhə edirəm. Amma gələcəkdə bu müsabiqəyə qatılmalı olsaq, gərək öz obrazımızla, necə varıqsa, elə təqdim etməyin tərəfindəyəm. Dünyaya təqdim etməyə həqiqətən layiqli mahnılarımız var. Azərbaycanın  ənənəvi  və folklor musiqisini, bəstəkarlıq məktəbinin  nailiyyətlərini bir araya gətirib,  gözəl, parlaq milli xüsusiyyətləri ilə fərqələnən, eyni zamanda müasir səslənən bir mahnı eşitmək istərdik. Ukrayna milli simasını hər dəfə göstərməyə çalışır, yaxud da Moldovanın dinləyici səsverməsinə əsasən birdən-birə sıçrayış etməsi və yüksəklərə qalxmasını buna misal çəkmək olar. 

Odur ki, həm xalq musiqisində, həm də bəstəkar yaradıcılığında olan ənənələri birləşdirərək çox gözəl mahnı ilə gələcəkdə Azərbaycanı təmsil edə bilərik. Amma mən Nadir Rüstəmlini səmimi qəlbdən təbrik edirəm, bir peşəkar və musiqişünas kimi onun çıxışını çox uğurlu hesab edirəm. Peşəkarlıq baxımdan o, çoxundan üstün idi, bunu heç kəs dana bilməz, arzu edərdim ki, gələcək illərdə Nadir Rüstəmli "Avroviziya"da Azərbaycanı yenidən təmsil etsin, amma başqa bir ampluada və başqa bir mahnı ilə. Bu, hamının ürəyincə olardı və Azərbaycan gözəl, istedadlı, özgün, güclü səsə və xarizmaya malik bir ifaçı və müvafiq mahnı ilə təmsil olunardı. O mahnı onun imkanlarını aça bilmədi, daha yaxşı musiqi əsərinə layiq idi. 

Caz sahəsini götürək, görün ifaçılarımız necə xariqələr yaradır. Emil Əfrasiyab milli musiqi ilə müasir ritmləri birləşdirir. Son vaxtlarda isə tarzən Şəhriyar İmanov, Arslan Növrəsli caz sahəsində milli musiqimizi təmsil edirlər. Bunu Vaqif Mustafazadə, Rafiq Babayev də edib, ənənələr var. Odur ki, mahnı beynəlmiləl kollektiv tərəfindən yazılmamalıdır, qəti şəkildə. Bunu dərk edə bilmirəm, doğrusu məni çox kədərləndirir. Bəlkə də o məqsədlə edirlər ki, nəticədən əminlik yaransın, beləliklə Arvopa standartı ortaya qoyulacaq və Avropa dinləyicisinin qəlbini fəth edəcək... Təcrübə onu göstərir ki, Avropa standartları bezikdirir, insanlar hansısa bədii kəşf intizarındadır, parlaq və özünəməxsus musiqi intonasiya və tembrləri  eşitmək istəyirlər. Qoy, heç finala keçməyəcək, amma öz musiqimizlə təmsil olunaq, zər qədrini zərgər bilər. Keyfiyyətli bir əsər təqdim olunsa, onu heç olmasa peşəkarlar dəyərləndirə biləcək. Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbi məşhur bir hadisədir, fenomendir, mili musiqimizin də rəngarəngliyi mahnıya bəllidir. Təcrübə də onu göstərir ki, Ukraynanın məhz milli musiqinin müasir sintezi nəticəsində tamaşaçılar tərəfindən bax belə bəyənildi. Eyni zamanda onların qalib gəlməsi bir sülh mesajı idi. Əmin-anamlıq, sülh və harmoniyanın bərqarar olması arzusunu ifadə edir və bunu başa düşmək olar. 

Oxumağa davam et

Xüsusi

Azərbaycanda konsert biletləri niyə REKORD QİYMƏTƏDİR? - ŞOK SƏBƏBLƏR

Bir çoxları Azərbaycanda təşkil olunan konsertlərin bilet qiymətlərinin baha olmasından şikayətlənirlər. Azərbaycanı qonşu Gürcüstanla, Türkiyə ilə müqayisə edirlər. Bildirirlər ki, Türkiyədə konsert bileti maksimum 30 manat olduğu halda,  Azərbaycanda müğənnilərin təşkil olunan konsertləri üçün biletlər 100-150 manata satılır.

Bəs biletlərin qiymətləri maksimum neçə manat olmalıdır. Biletləri baha satmaq ənənəsi haradan gəlir? Bunun səbəbi nədir? Aylıq maaşı 300-400 manat olan insanlar niyə konsertlərdən məhrum olmalıdırlar? Bu, necə tənzimlənməlidir? 


Əməkdar artist Nuriyyə Hüseynova Publika.az-a açıqlamasında deyib ki, bu zamanla düzələcək bir məsələdir:

“Musiqi zövqdür. Hər bir insanın dinlədiyi musiqi onun zövqündən, dünya görüşündən, daxili dünyasından xəbər verir. Bizdə bilet satışı məsələsi sistemli şəkildə deyil. Yəni, insanlar 6 ay öncədən bilet alsın, konsertə getsin... Bunlar oturuşmayıb. Səbəbinin niyə belə olduğunu deyə bilmirəm. Şəxsən məni sevən, dinləmək istəyən insanlar bilet alırlar, konsertlərimə də gəlirlər. Biz bileti elə baha qoymuruq. Heydər Əliyev adına Sarayda baş tutan konsertimdə ən bahalı biletin qiyməti 50 manat idi. 50 manatlıq biletlərin hamısı alınmışdı. Sevilən ifaçının pərəstikşarı olan bir ordusu var. Heç bir reklam elənmədən, konsertin afişasını elə internet üzərindən paylaşanda görürəm ki, konsertin keçiriləcəyi salonda artıq yerlər doludur”. 

Əməkdar artistin fikrincə, sadəcə olaraq insanlarımız maddi durumu ilə əlaqədar olaraq bəzən konsertlərə gələ bilmirlər:

“Çünki başqa problemləri də var. Həmin pulu başqa problemləri üçün istifadə edirlər. Əslində konsertə getmək, musiqi dinləmək yüksək mədəniyyət, dünya görüşünün artması, ruhun dinlənməsi, bir çox xəstəliklərdən xilas olmaq deməkdir. Hər kəs istəyər ki, gözəl musiqi dinləsin. Zaman keçdikcə, xəstəliklərin tüğyan elədiyi bir zamanda insanlar ruhunu dinləndirmək üçün yer axtarırlar. İstirahət etmək istəyirlər. Vaxt və zaman gələcək, bu bizə də gəlib çatacaq. İnsanlar normal şəkildə bilet alaraq konsertlərə gedə biləcəklər. 300-500 manatlıq biletlərin də öz sahibləri var. Onların çoxu heç bilmir ki, musiqi nədir. Heç musiqidən də anlamırlar. Onlar reklama, şöhrətə, görünməyə üstünlük verirlər. Çoxlarını tanıyıram, göstəriş üçün konsertə gedirlər. Bilet aldıqları konsertdə müğənnini, musiqini dərk də eləmirlər. Sadəcə pulu çoxdur, reklam üçün gedib orada oturur”. 


Yazıçı Qan Turalı Publika.az-a açıqlamasında söyləyib ki, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında konsert qiymətlərində fərq olması təəssüf doğuran bir reallıqdır:

“Ancaq bu nəticədir, səbəb deyil. Əgər yağış yağırsa və insanlar əllərinə çətir götürürsə, bu o demək deyil ki, insanlar çətir götürdüklərinə görə yağış yağır. Əksinə, yağış yağdığı üçün çətir götürürlər. Ona görə də bizdə tək bu məsələdə yox, eləcə də bütün sahələrdə səbəbləri araşdırmadan, axtarmadan nəticəni tənqid eləmək meyli var.  Bu sahədə də vəziyyət belədir”. 

Ortaya çıxan bu nəticənin səbəbi nədədir?

Yazıçının fikrincə, burada iki əsas faktor var:

“Mən burada iki əsas faktoru qeyd etmək istəyərəm. Eyni zamanda, çoxlu başqa faktorlar da var. Məsələ burasındadır ki, hər şeydən əvvəl bütün dünyada olduğu kimi Türkiyədə müğənnilər əsas gəlirlərini konsertlər və modern internet platformaları vasitəsi ilə qazanırlar. Kimsə hər hansı bir müğənninin mahnısını dinləmək istəyirsə, oraya daxil olur və pul ödəyir. Həmin gəlirin də bir hissəsi sənətçiyə çatdırılır. Əgər kiminsə pərəstişkarı, fanatı çoxdursa, konsertləri daha çox təşkil edilir və həmin müğənni daha çox gəlir qazanır. Təəssüf ki, Azərbaycanda musiqi sahəsində belə bir təcrübə yoxdur. Azərbaycanda müğəninilər pullarını toylar vasitəsi ilə qazanırlar. Yəni müğənnilərimiz çox nadir hallarda, bəzən iki-üç ildən bir konsert verirlər. Bunun da səbəbləri aydındır. Bizdə konsert bir növ prestij üçündür. Yəni gəlir, qazanc vasitəsi deyil. Əlbəttə, bu da nəticəyə öz təsirini göstərir. Bu gün Türkiyədə konsert biletləri satılan məşhur bir sayta – “Billet tickets”ə daxil oldum, gördüm ki, İstanbulda bu gün ərzində bir neçə konsert var. Yəni mən təkcə konsertləri deyirəm. İstanbul Böyük Şəhər Bələdiyyəsi Harbiye adlı yerdə, açıq havada bu gün konsert təşkil edir və bu, 2-3 ay davam edir. Baxdım və 4 min nəfərlik konsert təşkil olunur. Bu gün Yıldız Tilbe var, o biri gün Ebru Gündeş var... Yəni hər müğənni il ərzində 20-30 konsert verir”. Qan Turalının fikrincə, bizdə isə əksinə, bunlar yoxdur:

“İqtisadi olaraq düşünsək, görərik ki, bir şeydən nə qədər çoxdursa, onun qiyməti də bir o qədər aşağı olur. Bir məkan hər gün konsert verirsə, ona əlahiddə qiymət qoymağa ehtiyac yoxdur. Hər gün 4 min adamın iştirakı ilə konsert verirsə, bu 40 gün ərzində yüz minlərlə adam deməkdir. Görünən odur ki, bu kimi amillər qiymətlərə adekvat şəkildə öz təsirini göstərir. Çox təəssüf ki, bizdə konsert təcrübəsinin olmaması, həm də Azərbaycanda musiqiyə və incəsənətə “quzunu kabab, şairi heykəl tək xoşlamaq” münasibəti olduğu müddətdə bu cür acınacaqlı mənzərə üzə çıxacaq. Bizdə teatr biletlərinin qiyməti çox ucuzdur. Yadımdadır, bir dəfə Türkiyədə teatra getmişdim, qiyməti bizdəkindən hardasa 2 dəfə bahalı idi. Halbuki o da dövlət teatrı idi. O mənada baxanda görürük ki, insanlar teatra da çox getmirlər. İstənilən halda qiymət fərqlərinin bu cür olması ölkə mədəniyyətinin inkişafına pis təsir göstərir. Nəticəni öyrənib aradan qaldırmaq imkanımız varsa – belə bir imkanın olub-olmadığını da bilmirəm – bu nəticələri ləğv eləmək bir o qədər asan olacaq”. 

Oxumağa davam et
Reklam

Gündəm