Ermənistan ətrafında oynanan böyük “oyun” - İrəvanı “satdığı” ölkələr cəzalandıracaq

Qərb və Rusiya arasında mövcud geosiyasi "parçalanma"da Ermənistan Moskvanın Ukrayna münaqişəsindən, Tehranın isə ABŞ və İsraillə müharibəsindən çıxardığı dərslər altında basdırılmaq riski daşıyır.

Publika.az xəbər verir ki, bunu siyasi analitik Benjamin Matevosyan “Sputnik Ermənistan” radiosundakı "Abovyan vaxtı" verilişində bildirib.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova daha əvvəl bloger Olqa Blaqoveşçenskaya ilə müsahibəsində Rusiya ilə Ermənistanın xüsusi münasibətlərə malik olduğunu vurğulamışdı. O, həmçinin Moskvanın İrəvanın Avrasiya İqtisadi Birliyində (AİB) üzvlüyünü qoruyub saxlayarkən Avropa Birliyi ilə əlaqələri dərinləşdirməsində ziddiyyət gördüyünü açıq şəkildə bildirmişdi. İran prezidenti Məsud Pezeşkian və baş nazir Nikol Paşinyan bu yaxınlarda Tehranda görüşmüşdülər və İran lideri olduqca problemli Cənubi Qafqaz bölgəsindəki vəziyyətə regiondankənar qüvvələrin qeyri-sabit təsirindən narahatlığını bildirmişdi.

Matevosyan Ermənistanın hakim partiyasının siyasətini "fırıldaq" hesab edir. O, hesab edir ki, hazırkı Ermənistan hakimiyyətinin hərəkətləri ölkədə nəyin bahasına olursa olsun siyasi inhisarını qorumaq istəyindən irəli gəlir, lakin bu, sonda kimin "fırıldağ"a məruz qalmasından asılı olmayaraq - ABŞ, AB, Rusiya və ya İran - heç bir yaxşı nəticə verməyəcək.

Politoloq qeyd edib ki, "geosiyasi "parçalanma" yaxşı nəticə vermir. Kimi satmağınızdan asılı olmayaraq, ümumi dildə desək, problemlərlə qarşılaşacaqsınız. Yaxud sizi hədəf kimi görəcək qonşunuzla problemləriniz olacaq və ya ABŞ-ı "satsanız", bir nömrəli supergücü "satacaqsınız". Mühüm bir nüans var: hazırkı Ermənistan hökumətinin siyasətini bir sadə düsturla ümumiləşdirmək olar: onlar Rusiya pullarından istifadə edərək Ermənistanı Rusiyaya qarşı müharibəyə hazırlaşan bir düşərgəyə aparırlar".

Onun müşahidələrinə görə, Ermənistan hakimiyyəti deyir ki, Rusiya ilə münasibətləri kəsmək və ya ona problem yaratmaq niyyətimiz yoxdur: “Bizim və Rusiyanın ölçüsünə baxın; danışacaq bir şey yoxdur. Və görünür, bu bəhanə Rusiya tərəfi özünü Ermənistan-Rusiya əməkdaşlığının qarşılıqlı faydalı təbiəti barədə bəyanatlarla məhdudlaşdırdığı müddətcə işə yarayırdı. İqtisadi əməkdaşlığın İrəvan-Moskva qarşılıqlı əlaqəsinin təməl daşı olduğu yanaşmasına uyğun olaraq, Rusiya rəsmiləri yüksək ticarət dövriyyəsindən və Ermənistanın təkrar ixrac mərkəzinə çevrilməsindən danışırdılar.

Lakin son zamanlar Moskva getdikcə daha çox belə bir qiymətləndirmə səsləndirməyə başlayıb: "Bu, baş verə bilməz. Ermənistan iqtisadiyyatını öz hesabımıza maliyyələşdirəcəyimizə və Ermənistanın bizə qarşı müharibə aparan düşərgəyə qoşulmayacağına dair zəmanət haradadır? Məlum olur ki, Rusiya ona qarşı mübarizə aparacaq bir ölkəni maliyyələşdirir".

Bundan əlavə, Matevosyan deyir ki, bu cür açıqlamalar Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin hazırkı konfiqurasiyasından məsul olan Baş nazirin müavinindən (Aleksey Overçuk – red.) gəlir.

“Paşinyan iddia edirdi ki, “Putin mənim dostumdur”, “seçkilərdən sonra iyun-iyul aylarında iqtisadi məsələləri həll etmək üçün Rusiyaya gedəcəyəm” və “AİB üzv dövlətlərinin dövlət başçılarının gözlərinin içinə baxıb mövqelərinə aydınlıq gətirilməsini tələb edəcəyəm”. Ölkə artıq sözdə seçki dövründən çıxıb, baxmayaraq ki, seçkilərlə bağlı hadisələr hələ də davam edir. Lakin bu cür açıqlamalar verən adama heç kim cavab vermir”, - deyə analitik qeyd edir.

Ermənistan hakimiyyətinin TRIPP-nin AİB-nin tranzit qaydalarına uyğun fəaliyyət göstərməli olduğu barədə açıqlamalarına gəldikdə, Matevosyan qeyd edir ki, bu, göz qabağındadır, çünki Birliyin üzv ölkələrində istənilən layihə birliyin qaydalarına əsasən həyata keçirilməlidir. Lakin son hadisələrə əsaslanaraq, ekspert yaxın gələcəkdə baş nazirin hökumət iclasında və ya parlament tribunasından "AİB-dən Ermənistan çıxmır, AİB Ermənistanı tərk edir" deyə bəyan edə biləcəyi ehtimalını istisna etmir.

Rusiyanın Ermənistanla bağlı mövqeyini aydınlaşdırmaq kontekstində politoloq Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzinin TRIPP-ə verdiyi qiymətləndirmələrə diqqət çəkib. Qaluzinin "Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu" layihəsinin perspektivlərini qeyri-müəyyən adlandırdığı bildirilib, çünki bu, Tehranın maraqlarına potensial təhlükə yaradır. Nazir müavini vurğulayıb ki, Tehran bu cür infrastruktur marşrutları vasitəsilə Amerikanın iştirakının artmasından məmnun qalmayacaq.

Matevosyan hesab edir ki, TRIPP sadəcə iqtisadi layihə deyil və bu baxımdan o, İranın Ermənistandakı səfiri Xəlil Şirqolaminin Tehranın TRIPP layihəsinin bir hissəsi olaraq ABŞ-ın öz sərhədlərində mövcudluğundan narahat olduğunu və bu narahatlığın Ermənistan-İran münasibətlərinin gündəliyindəki prioritet məsələlərdən biri olduğunu nəzərə alaraq İrəvandan aydın cavab və reaksiya alacağını bildirən qiymətləndirməsi ilə razıdır.

Siyasi analitik hesab edir ki, TRIPP-in özündə geosiyasi və hətta hərbi komponent var. Matevosyan deyir ki, İran səfirinin dedikləri də məhz budur. TRIPP vasitəsilə Ermənistan Rusiyanı regiondan sıxışdırmağa kömək edir və hakimiyyət, İran məsələni daha aydın qiymətləndirənə qədər Ermənistan cəmiyyətini "hər şeyin qaydasında olduğuna" inandıracaq:

“İran nə vaxtsa bunu qiymətləndirəcək və konkret tədbirlər görəcək, Rusiya da eynilə. Həm də ona görə yox ki, onlar erməni xalqının düşmənidirlər, ona görə ki, öz maraqları var. Axı Rusiya Ukraynadakı müharibədən nəsə öyrəndi. ABŞ ilə müharibə İrana nəsə öyrədəcək və indi, geosiyasi qarşıdurma vəziyyətində, biz Tehran və Moskvanın öyrəndiyi dərslərin dağıntıları altında qalmışıq və bu, çox göz qabağındadır. Məşhur zarafatda deyildiyi kimi, əgər xəstə ölmək istəyirsə, dərman ona kömək etməyəcək”.

Qərbin mövqeyinə gəldikdə, həm Amerika, həm də Avropa liderləri "Aİ-AİB" seçimi məsələsinə diqqət yetirmirlər. Ekspertin fikrincə, bu, məsələn, İranla strateji əməkdaşlığın İrəvan-Vaşinqton və ya İrəvan-Brüssel münasibətlərinə zidd olduğunu bəyan etməklə qərbyönümlü Ermənistan hakimiyyətinə zərər vurduğunun fərqində deyillər.

Eyni zamanda, onlar Ermənistanın ABŞ və AB-yə doğru irəliləməsini dəstəkləyir və bu da Rusiya, İran və onların müttəfiqlərinin Cənubi Qafqazda güc balansının pozulması ilə bağlı suallar qaldırdığı bir fon yaradır. Bu tədbirlərə Ermənistandan Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalına müvəqqəti məhdudiyyətlər qoyulduğu bir vaxtda Ermənistan mallarının AB-yə ixracına kömək vədləri daxildir.

Matevosyan deyir ki, reallıqda bu yardım təsirsizdir, erməni fermerlərinin itkilərinin yalnız kiçik bir hissəsini ödəyir və onları iflasdan xilas edə bilmir. O, həmçinin Qərb təbliğat maşınının təsirini qeyd edir və deyir ki, bu, adi vətəndaşları reallıqdan uzaqlaşdırıb itkiləri qəbul etməyə vadar edib: "Amma Marta Kos erməni əriklərindən mürəbbə hazırlayıb".

O, həmçinin əlavə edib ki, məlumatsızlara Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevork Papoyanın (19-21 iyun tarixləri arasında) açıqladığı 371 ton ərik rəqəmi təsvirolunmaz dərəcədə böyük ixrac həcmi kimi görünür. Lakin analitik qeyd edir ki, ötən il Ermənistan Rusiyaya 37 min ton məhsul ixrac edib. Onun sözlərinə görə, 371 tondan 200 tondan çoxu Lvova (Ukrayna) ixrac edilib, qalan əriklərin isə əhəmiyyətli bir hissəsi İrana göndərilib. Matevosyanın fikrincə, qalan göndərişlər o qədər azdır ki, bu həcmlər əhəmiyyətsizdir:

"Sizə aydın bir nümunə verəcəyəm. Aİ-nin Genişlənmə üzrə Komissarı Marta Kosun Ermənistan əriklərindən mürəbbə hazırlaması fermerləri çox sevindirdi. 2025-ci ilin may-iyun ayları ilə müqayisədə 2026-cı ilin eyni dövründə Ermənistandan kənd təsərrüfatı məhsulları və gül ixracı 74,5% azalıb və bu, Marta Kosun Ermənistan əriklərindən mürəbbə hazırladığı bir vaxta təsadüf edir.

Bu Avropa yardımı necə xərclənəcək? Əgər istixananız varsa və Marta Kosun zərərlərinizi ödəyəcəyini düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Hakimiyyət kənd təsərrüfatını fermerlərdən az miqdarda mal alacaq iki və ya üç konkret oliqarxa uyğunlaşdırır. Lakin ötən il Rusiyaya 37 min ton ərik ixrac edən fermerlər Rusiya bazarı və gəlirləri ilə 37 min dəfə çox vidalaşa bilərlər".

Matevosyan deyir ki, əgər Aİ həqiqətən də Ermənistana kömək etmək istəsəydi, bir neçə il əvvəl Ermənistan məhsullarına gömrük güzəştləri verərdi. Lakin Avropanın Ermənistan iqtisadiyyatının inkişafına ehtiyacı yoxdur. Brüssel, sadəcə Ermənistan mallarının Rusiyaya daxil olmasının qarşısını almaq istəyir.

Müəllif: Tural