Ermənistanda benzin və dizel yanacağının qiymətləri rekord qırır: Səbəbi açıqlandı

Ermənistanda benzin və dizel yanacağının qiymətlərinin artması qlobal amillər və idxal coğrafiyasında kəskin dəyişikliklə bağlıdır.

Publika.az xəbər verir ki, bunu iqtisadçı Ağasi Tavadyan “Sputnik Ermənistan” radiosunun "Açıq mətn" proqramında bildirib.

“Çoxları idxalçılarımız arasında bir razılaşma olduğuna inanır, amma bu belə deyil: bazarımız, xüsusən də son zamanlarda yeni oyunçuların ortaya çıxması nəzərə alınmaqla, yüksək rəqabətlidir. Fakt budur ki, qiymətlərimiz müəyyən bir zaman gecikməsi ilə olsa da, qlobal bazar tərəfindən diktə olunur: əgər qlobal qiymətlər artarsa, üç-altı ay ərzində oxşar artım burada da başlayır”, - deyə Tavadyan vurğulayıb.

İqtisadçının sözlərinə görə, bu il beynəlxalq bazarda iki böyük şok baş verib. Birincisi, Qırmızı dənizdə və Fars körfəzində logistika çətinliklərinə səbəb olan Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarında yaranan vəziyyət olub.

"ABŞ və İran arasındakı münaqişə problemlər yaradır və artıq beynəlxalq bazarda qiymətlərin artmasına səbəb olub. Bu ilin ikinci şoku Rusiya neft emalı zavodlarına edilən hücumlar oldu ki, bu da neft məhsullarının qiymətlərinin artmasına və Ermənistan bazarında dəyişikliklərə səbəb oldu", - deyə o bildirib.

Tavadyanın sözlərinə görə, ən əhəmiyyətli dəyişiklik Ermənistana yanacaq idxalının strukturunun transformasiyası olub.

“2023-cü ildə Ermənistanın benzin idxalının 90%-i Rusiyadan gəlirdisə, hazırda yalnız 20%-i Rusiyadan gəlir və bu pay azalmaqda davam edir: proqnozlara görə, ilin sonuna qədər 16-17%-ə çatacaq. Hazırda Bolqarıstan lider mövqedədir, idxal isə Rumıniya, Türkiyə, Belçika və hətta Azərbaycandan gəlir. Buna baxmayaraq, qiymətlər azalmayıb”, - deyə ekspert qeyd edib.

İqtisadçı izah edib ki, Ermənistan və Rusiyanın Avrasiya İqtisadi Birliyi (AİB) çərçivəsində razılaşması var və bu razılaşmanın 4-cü maddəsinə əsasən, vahid enerji bazarının fəaliyyət göstərməsi tələb olunur. Rusiya üçüncü ölkələrə benzin və dizel yanacağının ixracına məhdudiyyətlər qoysa belə, onlar bu bazara şamil edilməməlidir.

"Lakin görürük ki, Ermənistan Rusiyadan getdikcə daha az benzin idxal edir və onu qlobal qiymətlərlə almağa məcburdur. Eyni şey dizel yanacağına da aiddir. Məsələn, 2023-cü ildə dizel yanacağının təxminən 56%-ni Rusiyadan alırdıqsa, hazırda bu rəqəm 32%-dir. İndi Türkiyə, İran və Azərbaycandan alınır. Başqa sözlə, Ermənistan tədarükünü şaxələndirib, lakin nəticədə qlobal qiymətlərin təsirinə daha həssas olub", - deyə o əlavə edib.

Ekspert 2022-ci il hadisələri ilə paralellər apararaq - Ukraynadakı münaqişənin ilkin mərhələsində qiymətlərin pik həddə çatdığı (dizel yanacağının litri 670 dram - 3,1 manat və benzinin litri 550 dram - 2,5 manat) - qeyd edir ki, cari qiymətlər artıq bu rekord səviyyələrə yaxınlaşır və ya onları aşır. İqtisadçının proqnozuna görə, yaxın gələcəkdə qiymətlərin azalması gözlənilmir.

İqtisadçı hesab edir ki, "2022-ci ildə başlayan yüksək qiymətlər dövrü təxminən 11 ay davam etdi və yalnız 2023-cü ilin fevral ayında azalmağa başladı. Artıq təxminən altı aydır ki, yüksək qiymətlər müşahidə edirik və onlar artmaqda davam edir. Təəssüf ki, beynəlxalq qiymətlərə eyni vaxtda bir sıra qlobal hadisələr təsir etdiyindən, bu qiymət artımı dövrünün 11 aydan çox davam edəcəyini proqnozlaşdıra bilərik".

Tavadyan həmçinin ABŞ prezidenti Trampın Ukraynanın Rusiya neft emalı infrastrukturuna zərbələri ilə bağlı son açıqlamasına da toxunub. Amerika lideri dizel yanacağı çatışmazlığını Ukraynanın Rusiyanın enerji infrastrukturuna hücumları ilə əlaqələndirib və Vladimir Zelenskidən Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumları dayandırmasını tələb edib.

Ekspertin fikrincə, fakt budur ki, Rusiyada neft hasilatının azalması dünya üzrə yanacaq mövcudluğuna və qiymətlərinə təsir göstərir.

Müəllif: Tural