Butulkalar dondurucuda buna görə partlayırmış - Əsl səbəb aşkarlandı

Amsterdam Universitetinin holland alimləri şüşə butulkaların dondurulduğu zaman partlama mexanizmini kəşf ediblər. Mütəxəssislər dondurucuda olan qabların zədələnməməsi yollarını da öyrəniblər.

Publika.az xəbər verir ki, tədqiqat nəticələri "Scientific Reports" (SciRep) elmi jurnalında dərc olunub.

Ümumiyyətlə suyun donduğu zaman genişləndiyinə inanılır ki, bu da qabların zədələnməsinə səbəb olur.

Komanda müəyyən edibki, əsas olan təkcə genişlənmə deyil, daha sonra donan maye su ciblərinin əmələ gəlməsidir. Bu səbəbdən, mayenin genişlənmək üçün yer olmasına baxmayaraq, buz hətta yarısı dolu şüşəni partlada bilir.

Təcrübələr göstərib ki, suyun üst qatı ilk olaraq donduqda, qalan maye buzun içində sıxılır. Bu, maye donduqda 260 meqapaskala qədər böyük təzyiq yaradır . Bu da şüşə butulkaların gücündən dörd dəfə çoxdur. Belə təzyiq güclü poladı əzmək üçün kifayətdir.

Tədqiqatçılar şüşələrin dondurulduğu zaman qırılmasının qarşısını almaq üçün iki üsul tapıblar:

1. Dondurma başlamazdan əvvəl su 0 ° C-dən aşağı soyudulursa, dendritlər (şaxəli strukturlar) şəklində buz əmələ gəlir ki, bu da hava qabarcıqlarının tutulması ilə nəticələnir. Bu, təzyiqi azaldır və şüşənin çatlamasının qarşısını alır. Həddindən artıq soyutma daha tez-tez dar şüşələrdə baş verir, çünki onlar daha tez soyuyurlar.

2. Su keçirməyən örtüklü qablarda su aşağıdan yuxarıya doğru donur, bu da maye ciblərinin əmələ gəlməsinin qarşısını alır. Plastik şüşələr (məsələn, PET və ya polipropilen) məhv olmağa daha davamlıdır, çünki onların səthi şüşədən daha az hidrofilikdir.

Tədqiqatın nəticələri tikintidə, yol səthlərində şaxta zədələnməsinin qarşısının alınması və tarixi abidələrin qorunması üçün faydalı ola bilər.

Hüseyn İbadlı