Həyatın yaranışına işıq salacaq kəşf: Görün okeanın dibindəki şəhərdən nələr tapılır

Orta Atlantik silsiləsinin qərbindəki Atlantik okeanında, alimlər planetdə öz növünün ən uzunömürlü mənbəyi hesab edilən unikal Lost City hidrotermal sahəsini öyrənirlər.

Publika.az xəbər verir ki, hidrotermal sahə dəniz dağının zirvəsinin yaxınlığında, 700 metrdən çox dərinlikdə yerləşir. Okean dibindən ucalan iti əhəngdaşı qüllələri və sütunlar sistemindən ibarətdir. Fərdi formasiyaların hündürlüyü bir neçə metrdən təxminən 60 metrə qədər dəyişir. Ən böyük monolit Poseydon adlanır.

“İtirilmiş şəhər” 2000-ci ildə məsafədən idarə olunan nəqliyyat vasitələri ilə kəşf edilib və bu günə qədər öz növündə yeganə məlum yer olaraq qalır. Tədqiqatçılar ərazidə hidrotermal aktivliyin ən azı 120.000 il və ehtimal ki, daha uzun müddət davam etdiyini təxmin edirlər.

Lost City havalandırma dəlikləri dəniz suyu ilə Yer mantiyası süxurları arasındakı kimyəvi reaksiyalarla işləyir. Bu proseslər hidrogen, metan və digər həll olmuş qazları okeana buraxır.

Karbonat strukturlarının çatlarında və boşluqlarında karbohidrogenlərdən enerji mənbəyi kimi istifadə edərək oksigen olmadan yaşaya bilən sabit mikrob icmaları əmələ gəlib. Maye temperaturu təxminən 40 dərəcə Selsiyə çatır. Bulaqlarda ilbizlər və xərçəngkimilər yaşayır. Karideslər, dəniz kirpiləri və ilanbalıqları isə daha az yaygındır.

2024-cü ildə alimlər Lost City bölgəsində rekord qıran qazma işləri apardıqlarını bildirdilər. Dərinliklərdən 1,2 kilometrdən çox uzunluğunda mantiya süxurunun nüvəsi çıxarıldı. Nüvənin təhlilinin milyardlarla il əvvəl Yer kürəsinin erkən dövrlərində mövcud olan şəraiti yenidən quracağı və həyatın yaranma mexanizmlərinə işıq salacağı gözlənilir.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, “İtirilmiş şəhər”dəki karbohidrogenlər nə atmosfer karbon qazından, nə də günəş enerjisindən əmələ gəlir, yalnız geokimyəvi proseslər nəticəsində əmələ gəlir. Bu, həyatın Yer kürəsindən kənarda da daxil olmaqla, oxşar şəraitdə yarana biləcəyi fərziyyəsini gücləndirir.

Elmi dəyərinə baxmayaraq, ərazi hələ də həssas olaraq qalır. 2018-ci ildə Polşa qonşu bölgədə dərin dəniz sahələrini inkişaf etdirmək hüququnu əldə etdi. Hidrotermal sahənin özü mədən zonasında olmasa da, mütəxəssislər mədən əməliyyatlarının kövrək ekosistemi poza biləcəyindən qorxurlar.

Bu baxımdan, bir sıra alimlər “İtirilmiş şəhər”ə qorunan status verilməsində və Dünya İrsi Siyahısına daxil edilməsində israr edirlər.

Tural