Türk yazıçı Nobel Ədəbiyyat Mükafatına layiq görüldü

Macar yazıçı Laszlo Krasnahorkai 2025-ci il Nobel Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb.

Publika.az xəbər verir ki, Nobel Komitəsi onun “qiyamət əhval-ruhiyyəsi və narahatlığın hökm sürdüyü zamanlarda belə incəsənətin bənzərsiz gücünü bir daha sübut edən təsirli irsini” xüsusilə yüksək qiymətləndirib.

Kafka və Tomas Bernhard ənənələrinə söykənən Mərkəzi Avropanın böyük epik qələm ustası kimi tanınan Krasnahorkainin nəsrində absurd və qrotesk elementlərin sərhədləri genişlənir. Lakin Şərqə yönəldikdə, onun üslubu daha düşüncəli və yumşaq bir tona keçir. Bu da onun ədəbi dünyasına fərqli bir rəng qatır.

1954-cü ildə Rumıniya sərhədi yaxınlığındakı Dyula şəhərində doğulan yazıçı, 1985-ci ildə yazdığı ilk romanı “Şeytan Tango” ilə Macar ədəbiyyatında sensasiya yaradıb. Ətraf mühitin təsvirinə həsr olunmuş bu əsər daha sonra rejissor Bela Tarr tərəfindən yeddi saatlıq film epopeyasına çevrilib - yazıçı ilə rejissor arasındakı məhsuldar yaradıcılıq əməkdaşlığı hələ də xatırlanır.

2015-ci ildə Krasnahorkai, nəsrindəki intensivlik və dil ustalığı səbəbilə Beynəlxalq Booker Mükafatına layiq görülmüşdü. Onun digər önəmli əsərləri arasında “Müqavimətin Hüznü” (1989), “Müharibə və Müharibə” (1999) və “Si-wan-mu Aramızda” (2008) yer alır.

Yazıçının yaradıcılığı səyahətlərin təsiri ilə daha da genişlənib: 1987-ci ildə kommunist Macarıstandan ayrılaraq təqaüdlə Qərbi Berlində yaşayıb, daha sonra Monqolustan və Çinə etdiyi səfərlər “Ürginin Ehtirası” və “Altındakı Qırğın və Kədər” kimi mətnlərə ilham verib. “Müharibə və Müharibə” üzərində işləyərkən Nyu-Yorkda Allen Ginsbergin evində yaşadığını və şairin dəstəyinin romanın tamamlanmasında həlledici rol oynadığını xatırlayır.

Nobel Həftəsinin proqramı da məlumdur: 6 oktyabr — fiziologiya və tibb, 7 oktyabr — fizika, 8 oktyabr — kimya sahəsində qaliblər açıqlanıb; sülh sahəsində mükafat 10 oktyabrda, iqtisadiyyat sahəsində isə 13 oktyabrda elan ediləcək. Mükafatlandırma mərasimi ənənəvi olaraq 10 dekabrda Stokholmda keçiriləcək.

Krasnahorkainin mükafatı oxucu üçün nə deməkdir? Mərkəzi Avropanın qaranlıqla ümid arasında titrəyən nəsri yenidən mərkəzə qayıtdı və Şərqə yönəlmiş həssas ton qlobal ədəbiyyat səhnəsində daha parlaq şəkildə əks-səda doğurur. Bu o deməkdir ki, yaxın zamanda özbək oxucular üçün də yeni tərcümələr və böyük müzakirələr başlayacaq.

Hüseyn İbadlı