Yer kürəsinin və Ayın bombardman edilməsi: Kosmik fəlakətin sirri açıldı

Təxminən 800 milyon il əvvəl böyük bir asteroidin məhv edilməsi Yer kürəsinin, Ayın və daxili Günəş sistemindəki digər planetlərin uzun müddət bombardmanına səbəb ola bilərdi.

Publika.az xəbər verir ki, bu, ABŞ-dakı Cənub-Qərb Tədqiqat İnstitutunun tədqiqatçılarının gəldiyi nəticədir. Onların tədqiqatı “The Planetary Science Journal”da dərc olunub.

Alimlər Eulalia asteroid ailəsinin ana cisimini qalıq axınının ehtimal olunan mənbəyi kimi müəyyən ediblər. O, Mars və Yupiter arasındakı əsas asteroid qurşağında yerləşirdi və tərkib baxımından ibtidai karbonlu xondritlərə bənzəyirdi.

Yer kürəsinə bu qədər qədim təsirlərə dair demək olar ki, heç bir geoloji dəlil yoxdur. Planetin səthi tektonik lövhələrin hərəkəti, vulkanik aktivlik, eroziya və hava prosesləri səbəbindən daim yenidən formalaşır. Buna görə də, tədqiqatçılar “Apollon” missiyaları tərəfindən qaytarılan Ay kraterlərinə və zərbə şüşəsi nümunələrinə müraciət ediblər.

Bu materialların yaşı əvvəllər təxminən 800 milyon il əvvəl baş verən böyük toqquşmaların sayında nəzərəçarpacaq dərəcədə artım olduğunu göstərirdi. Lakin bu qədim kosmik cisim axınının mənbəyi məlum deyildi.

Yeni tədqiqatın müəllifləri Eulalia asteroidinin parçalanması və hərəkətinin modellərini qurublar. Onların hesablamalarına görə, onun məhvi Yupiterlə 3:1 orbital rezonansa yaxın baş verib. Bu bölgədə asteroid nəhəng planetin bir orbitində Günəş ətrafında üç dəfə fırlanır.

Bu rezonans, parçaların əsas qurşağı tərk edərək planetləri kəsən orbitlərə daxil olduğu bir kanal rolunu oynayır. Modelləşdirmə göstərib ki, parçaların təxminən yarısı toqquşmadan dərhal sonra bu bölgəyə daxil ola bilər. Yarkovski istilik effekti ilə təsirlənən parçaların daha dörddə biri növbəti 100-150 milyon il ərzində oraya çatıb.

Tədqiqatçılar hesablayıblar ki, bombardman dövrü qlobal soyuma və biosferdə əhəmiyyətli dəyişikliklərlə üst-üstə düşür. Lakin elm adamları hələ də bu proseslərin səbəbinin asteroid toqquşmaları olduğunu sübut edə bilməyiblər.

Müəllif: Tural