Göl yoxa çıxıb, meşə seyrəlib: Alimlər qədim sirri insan izlərinə görə öyrəndilər

Nyu-Meksikodakı Ağ Qumlar Milli Parkında aşkar edilən qədim insan ayaq izləri alimlərə 21.000 ildən çox əvvəl baş verən kəskin iqlim dəyişikliklərinin tarixini yenidən öyrənməyə kömək edib.

Publika.az xəbər verir ki, tədqiqat göstərib ki, böyük bir göl tədricən quruyub, meşələr geri çəkilib və mənzərə quru düzənliyə çevrilib.

Ayaq izləri təxminən 23.500–21.700 il əvvəl, son buzlaq zamanı qalıb. Bu izlər üçün tarixləmə metodları hazırlayan tədqiqat qrupu ətrafdakı çöküntü təbəqələrini araşdırıb. Nəticələr "Science Advances" jurnalında dərc edilib.

Alimlər insan ayaq izlərini, iri heyvan pəncələrinin izlərini və insan varlığına dair digər dəlilləri ehtiva edən 20 geoloji təbəqəni təhlil etdilər. Tarixi dəqiqləşdirmək üçün onlar iynəyarpaqlı tozcuqların radiokarbon tarixlənməsindən və su bitkilərinin toxumlarının yaşı haqqında məlumatlardan istifadə ediblər.

Məlum olur ki, tədqiq olunan dövrün əvvəlində hövzədə iynəyarpaqlı meşələrlə əhatə olunmuş böyük bir Otero gölü olub. Temperatur bugünkündən təxminən dörd dərəcə Selsi aşağı idi. Sonra iqlim istiləşməyə başlayıb, göl kiçilib, meşələr seyrəlib və tədricən palıd və yovşan bitkiləri ilə əvəz olunub. Artan buxarlanma bölgəni getdikcə daha quru hala gətirib.

Quraqlıq xüsusilə güclü təsir göstərib və kəskin iqlim dəyişiklikləri ilə üst-üstə düşüb. Bunun izləri hətta Nyu-Meksikodan minlərlə kilometr aralıda yerləşən Qrenlandiyanın buz nüvələrində də tapılıb.

Ayaq izləri insanların bu dəyişikliklər zamanı gölə qayıtdığını göstərir. Lakin tədqiqatçılar qorunub saxlanılan ayaq izlərinin sayının insan fəaliyyətinin intensivliyini əks etdirmədiyini xəbərdar edirlər: ayaq izləri uyğun şəraitdə çöküntü ilə örtülməsəydi, yoxa çıxmış ola bilərdi.

Kompüter modelləşdirməsi göstərir ki, izlər suyun səviyyəsinin dəyişkənliyi və iqlim dəyişikliyi dövrlərində daha yaxşı qorunub saxlanılıb. Bu, onların qədim insanların gündəlik həyatlarının davamlı qeydlərindən daha çox təcrid olunmuş qruplar yaratmasını izah edir.

Tədqiqatçıların fikrincə, ayaq izlərinin və geoloji məlumatların birgə təhlili bizə Şimali Amerikanın qədim sakinlərinin yaşadığı şəraiti daha dəqiq şəkildə yenidən qurmağa imkan verir və onların dəfələrlə əhəmiyyətli ekoloji dəyişikliklərlə qarşılaşdıqlarını göstərir.

Müəllif: Tural