Mükəmməl yuxunun sirri görün necə tapılıb

Mançester Universitetinin (Böyük Britaniya) alimləri tərəfindən "npj Biological timing and sleep" jurnalında dərc olunan tədqiqat gün ərzindəki işıqlandırma ilə gecə yuxusunun keyfiyyəti arasında birbaşa əlaqə olduğunu aşkar edib.

Publika.az xəbər verir ki, bioloqlar sübut ediblər ki, gündüz saatlarında parlaq işığın mütəmadi təsiri insana daha tez yuxuya getməyə, gecələr daha az oyanmağa və daha dərindən yatmağa kömək edir.

Məlum olduğu kimi, tamdəyərli yuxunun çatışmazlığı maddələr mübadiləsi, yaddaş və əhval-ruhiyyə ilə bağlı ciddi problemlərə səbəb olur, həmçinin uzunmüddətli perspektivdə sağlamlığı sarsıdır.

Eksperimentdə iştirak etmək üçün 89 yetkin könüllü dəvət olunub. Onların hər biri insanın sirkad ritmlərinə ən çox təsir edən xüsusi şüalanma spektri olan melanopik işığı qeydə alan xüsusi ötürücü (datçik) taxıb. Eyni zamanda, iştirakçılar yuxunu monitorinq etmək üçün adi fitnes-trekerlərdən istifadə edib və hər gün ətraflı özünəxidmət gündəliyi aparıblar.

Ümumilikdə, işin müəllifləri 500 gündən çox kompleks məlumat toplayıb və təhlil ediblər. Nəticələr somnoloqların müasir həyat tərzi ilə bağlı əsas narahatlıqlarını təsdiqləyib.

İnsanların çoxu gündüz saatlarını tutqun süni işıqlandırması olan havasız ofislərdə və mənzillərdə, axşamları isə lampalardan və qacetlərin ekranlarından gələn həddindən artıq parlaq işıq altında keçirir. Bu kritik disbalans orqanizmin təbii tənzimlənməsini pozur ki, bu da birbaşa xroniki xəstəliklərin inkişaf riski ilə bağlıdır.

Təhlil göstərib ki, gündüz işıqlandırması rejimi ən sabit olan insanlar gecənin birinci yarısında cəmləşən ən dərin yuxunu nümayiş etdiriblər. Həmçinin maraqlı bir qanunauyğunluq aşkar edilib: insanın yuxusu nə qədər çox pozulubsa (dərin yuxu və ya sürətli göz hərəkəti fazasının çatışmazlığı), onun gündəlikdəki şəxsi subyektiv hissləri elektron trekerin obyektiv göstəricilərindən bir o qədər çox fərqlənib.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Altuq Didikoğlu vurğulayıb ki, sabit işıq vərdişləri sadəcə rahatlıq üçün bir tövsiyə deyil, sağlamlıq üçün əsas bioloji zərurətdir.

Orqanizmin daxili ritmlərini gücləndirmək üçün alimlər tutqun və parlaq işığın xaotik dəyişməsindən qaçmağı məsləhət görürlər. Tədqiqatçıların formalaşdırdığı sadə qayda lakonik səslənir: gününüz nə qədər parlaqdırsa, gecəniz də bir o qədər yaxşı olacaq.

Hüseyn İbadlı