Bu iki vərdiş xərçəngə səbəb olur - Şok statistika

Dünyada bütün onkoloji xəstəliklərin 30%-dən çoxunun qarşısını almaq olar, əgər dəyişdirilə bilən risk faktorlarının təsiri azaldılarsa.

Publika.az xəbər verir ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) ekspertləri qlobal xərçəng məlumatlarını təhlil edərək bu qənaətə gəliblər. Tədqiqatın nəticələri nufuzlu "Nature Medicine" jurnalında dərc olunub.

Bildirilib ki, 2022-ci ildə dünyada təxminən 19 milyon yeni xərçəng halı qeydə alınıb. Onların 38%-i insanın həyat tərzi və ətraf mühit kimi müdaxilə edilə bilən faktorlarla bağlı olub.

Ən çox rast gəlinən qarşısı alına bilən növlər: Ağciyər, mədə və uşaqlıq boynu xərçəngi bu siyahıda liderdir (bütün qarşısı alına bilən halların yarısı).

Əsas risk faktorları hansılardır?

Tədqiqatçılar dəyişdirilə bilən risk faktorlarına aşağıdakıları aid ediblər:

Siqaret çəkmək qarşısı alına bilən əsas risk faktoru olaraq qalır. Dünya miqyasında bütün yeni xərçəng hallarının 15%-i ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Kişilər arasında təsir daha da böyük olub: siqaret çəkmək xərçəng diaqnozlarının təxminən 23%-ni təşkil edib.

Lakin tütün yeganə təhlükə deyil. Hava çirkliliyi də ağciyər xərçəngi riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır və onun təsiri regiona görə dəyişir. Məsələn, Şərqi Asiya ölkələrində qadınlarda ağciyər xərçəngi hallarının təxminən 15%-i hava çirkliliyi ilə əlaqələndirilir, Şimali Afrika və Qərbi Asiyada isə bu, kişilərdə halların təxminən 20%-ni təşkil edir.

Spirtli içki istehlakı ikinci aparıcı davranış risk faktoru olub və yeni xərçəng hallarının təxminən 3,2%-ni təşkil edib ki, bu da ildə təxminən 700.000 diaqnoza bərabərdir.

Bütün xərçəng hallarının təxminən 10%-i infeksiyalarla əlaqələndirilir. Qadınlarda qarşısı alına bilən xəstəliklərin ən böyük səbəbi uşaqlıq boynu xərçənginə səbəb ola bilən insan papillomavirusudur (HPV). Effektiv HPV peyvəndinin mövcudluğuna baxmayaraq, bir çox ölkədə peyvənd əhatə dairəsi qeyri-kafi olaraq qalır.

Tədqiqatçılar kişilərdə daha çox rast gəlinən mədə xərçəngini siqaret çəkmə və izdihamlı yaşayış şəraitində geniş yayılmış infeksiyalar, pis sanitariya və təmiz suya məhdud çıxışla əlaqələndirirlər.

Müəlliflər vurğulayıblar ki, siqaret çəkmənin azaldılması, hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, infeksiyaların qarşısının alınması və həyat tərzinin dəyişdirilməsi milyonlarla insanın həyatını xilas edə və xərçənglə qlobal mübarizədə əsas vasitəyə çevrilə bilər.

Hüseyn İbadlı