Mamırda qəribə elektrik aktivliyi aşkarlandı

Qərbi İngiltərə Universitetinin britaniyalı alimi Endryu Adamatski aşkar edib ki, yosun (və ya mamır) bitkinin bütün yastığı boyu yayılaraq impulsun sinir şəbəkəsi vasitəsilə yayılmasına bənzər üç müxtəlif növ elektrik siqnalı istehsal edir.

Publika.az xəbər verir ki, tədqiqat "Royal Society Open Science" (RSOS) jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatın obyekti mülayim iqlim qurşağında geniş yayılmış adi braketesium mamırı (Brachythecium rutabulum) olub. Adamatski canlı mamır yastığına elektrodetlər massivi yerləşdirib və bir neçə sutka ərzində fasiləsiz olaraq elektrik aktivliyini qeydə alıb.

Yazıların təhlili prinsipləşdirilmiş şəkildə üç müxtəlif siqnal növünü üzə çıxarıb. Birincisi – formalılığına görə neyronların təsir potensialını xatırladan saniyələr uzunluğunda sürətli iti uclu tikanlardır. İkincisi – sakitlik halındakı beyin ritmlərinə bənzər, onlarla dəqiqəlik dövrə malik yavaş ritmik rəqslərdir. Üçüncüsü – bir neçə saat ərzində bütün mamır massivi boyunca yayılan superyavaş depolarizasiya dalğalarıdır.

Siqnal ötürmələri lokal qalmayıb. Onlar mamır yastığının müxtəlif sahələri arasında – bəzən bir neçə santimetr məsafəyə ötürülərək uzlaşdırılmış aktivlik nümunələri yaradıb. Bu o deməkdir ki, mamır müstəqil hüceyrələr dəsti kimi deyil, paylanmış qıcıqlanan sistem kimi fəaliyyət göstərir.

Ötürmə mexanizmi hələlik müəyyən edilməyib – ehtimal ki, plazmodesmalar və hüceyrələrarası fəza vasitəsilə ion axınları rol oynayır. Adamatski güman edir ki, əldə edilən məlumatlar canlı bitki toxumaları əsasında biokompüterlərin hazırlanmasında istifadə oluna bilər: silisium sxemlərindən fərqli olaraq, belə sistemlər özünübərpa etmək və siqnalı paralel emal etmək qabiliyyətinə malikdir.

Hüseyn İhabdlı