Buludlarda gizlənən “qaynar nöqtələr” - Yağışı onlar əmələ gətirir

Tədqiqatçılar topa buludlarda əvvəllər görünməyən, su damcılarının xüsusilə sıx toplandığı “qaynar nöqtələr” aşkar ediblər. Alimlərin fikrincə, məhz bu kiçik ərazilərdə yağışın başlaması üçün şərait yarana bilər.

Publika.az xəbər verir ki, PNAS jurnalında dərc olunan araşdırmanı Maks Plank Cəmiyyətinin Dinamika və Özünütəşkilat İnstitutunun (MPI-DS) alimləri aparıblar.

Tədqiqatçılar yalnız maye suyun çox kiçik damcılarından ibarət olan dayaz topa buludları araşdırıblar. Belə buludlarda yağıntıların əmələ gəlməsi üçün əsas rol oynaya biləcək buz kristalları yoxdur. Bununla belə, onlar cəmi bir neçə dəqiqə ərzində yağışın başlaması üçün şərait yarada bilərlər.

Əsas problem ondan ibarətdir ki, yağış damcısının əmələ gəlməsi üçün ayrı-ayrı mikroskopik damcılar toqquşmalı və birləşməlidir. İndiyədək alimlər bu maneənin aşılmasına nəyin kömək etdiyini dəqiq müəyyən edə bilmirdilər.

Müşahidələr üçün MPI-DS-də hazırlanmış CloudKite platformasından - aerostat sistemi əsasında yaradılmış hava laboratoriyasından istifadə olunub. Platforma lazerlərlə və yüksək sürətli kameralarla təchiz edilmiş iki optik komplekslə təchiz olunub. Onlardan biri ayrı-ayrı damcıların üçölçülü mövqeyini və ölçüsünü saniyədə 75 dəfə müəyyən etməyə, digəri isə buludun daxilindəki turbulentliyi ölçməyə imkan verir.

CloudKite buludların daxilində saniyədə təxminən 10 metr sürətlə hərəkət edir ki, bu da tədqiqat təyyarələrinin sürətindən xeyli aşağıdır. Bunun sayəsində alimlər hər 12 santimetrdən bir ölçmə apara biliblər. Bu, əvvəlki aviasiya müşahidələri ilə müqayisədə təxminən 250 dəfə daha sıx ölçmə deməkdir.

Əldə olunan məlumatlar əsasında alimlər uzunluğu 55 metr olan topa bulud hissəsinin daxili quruluşunu bərpa ediblər. Məlum olub ki, damcılar qeyri-bərabər paylanır. Buludun daxilində ölçüsü təxminən bir metr və daha kiçik olan lokal sahələr mövcuddur. Bu sahələrdə damcıların sıxlığı ətraf ərazilərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.

Tədqiqatın ilk müəllifi Birte Tideyin sözlərinə görə, məhz belə “qaynar nöqtələrdə” damcıların toqquşması ehtimalı xeyli artır. Buna görə də həmin ərazilər yağışın əmələ gəlməsinin başladığı yerlər ola bilər.

Bu kəşf buludlarda damcı yığınlarının kiçik olduğu və nisbətən bərabər paylandığı barədə əvvəlki təsəvvürü şübhə altına alır. Alimlər hesab edirlər ki, isti buludların aşkar edilmiş daxili quruluşu yağıntıların əmələ gəlməsini daha yaxşı anlamağa və hava proqnozlarının dəqiqliyini artırmağa kömək edə bilər.

Tədqiqatçılar həmçinin turbulentliklə belə ərazilərin yaranması arasındakı əlaqəni öyrənməyi planlaşdırırlar. CloudKite platformasının köməyi ilə yeni müşahidələrin Amazoniyada, Baltik dənizində və Finlandiyanın şimalında aparılması nəzərdə tutulur.

İsti buludlar, xüsusilə tropik zonalarda yağıntıların əmələ gəlməsində mühüm rol oynayır. Onların günəş işığını əks etdirmək və Yer kürəsinin enerji balansına təsir göstərmək qabiliyyəti isə iqlim modellərində qeyri-müəyyənlik mənbələrindən biri olaraq qalır.

Hüseyn İbadlı