Avropanın ən çox plastiklə çirklənmiş çayları - FOTO

Avropada ətraf mühitə düşən plastik tullantıların cəmi 0,6 faizi çay mənsəblərinə çatır, 93 faizdən çoxu isə quruda qalır. Daha 6 faizə yaxın hissə çay sistemlərində - sahillərdə və ya dib çöküntülərində toplanır.

Publika.az xəbər verir ki, bu nəticəyə Niderlandın Vageningen Universiteti və Tədqiqat Mərkəzinin (WUR) alimləri beynəlxalq tərəfdaşlarla birgə Avropanın 8 600-dən çox çay hövzəsini araşdırdıqdan sonra gəliblər.

Tədqiqatın nəticələrinə dair məqalə “Environmental Science & Technology” jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçıların hazırladığı modelə əsasən, hesablamalar üçün baza ili kimi götürülən 2015-ci ildə Avropanın ətraf mühitinə təxminən 3,55 milyon ton plastik daxil olub. Bunun təxminən 20 min tonu çay mənsəblərinə çatıb. Əldə olunan nəticələr göstərir ki, çaylar plastik çirklənmənin dənizə daşıdığı hissəni əvvəlki modellərin ehtimal etdiyindən xeyli az həcmdə təşkil edir.

Plastik quruda qala, sahilyanı bitki örtüyündə, çay sahillərində, bəndlərin arxasında toplana və ya çayların dib çöküntülərində yığıla bilər. Çirklənmənin miqyasını daha dəqiq qiymətləndirmək üçün alimlər yalnız çaylarla dənizə daşınan plastikin miqdarını deyil, həm də quruda və çay sistemlərində qalan tullantıların həcmini nəzərə alan model hazırlayıblar. Tədqiqatçılar ölçüsü 5 millimetrdən kiçik olan mikroplastiki və daha iri plastik qırıntılarını ayrıca araşdırıblar.

Çay sistemlərində toplanan plastikin ümumi həcminə görə tərtib edilmiş yeni reytinqdə Avropada üçüncü yeri Reyn çayı tutur. Ondan əvvəl Türkiyədəki Kürbağalı Dərə çayı və Polşadakı Visla çayı gəlir. Bununla yanaşı, tədqiq olunan çaylar arasında Reyn çayı toplanan mikroplastikin miqdarına görə birinci yerdədir.

Çirklənmənin əhəmiyyətli hissəsi yalnız iri su arteriyalarının payına düşmür. Tədqiq olunan 8 671 çay sistemindən cəmi 141-də ümumi mikroplastik həcminin 80 faizi, 239 sistemdə isə daha iri plastik tullantıların eyni payı qeydə alınıb.

Tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, dəniz sahilinə yaxın yerləşən kiçik çay hövzələrində nisbətən çox plastik toplana bilər. Bu, xüsusilə çirklənmə mənbələrinin çay mənsəblərinin yaxınlığında yerləşdiyi hallarda müşahidə olunur.

“Çaylar plastikin dənizə daşındığı sadəcə yollar deyil. Artıq diqqəti çay sistemlərində qalan plastikə yönəltməyin vaxtıdır”, — tədqiqatın aparıcı müəllifi Miranda Stiborova bildirib.

Alimlərin fikrincə, yeni model çirklənmənin qarşısının alınması və plastik tullantıların təmizlənməsi tədbirlərinin ən böyük nəticə verə biləcəyi əraziləri daha dəqiq müəyyənləşdirməyə kömək edəcək.

Tədqiqatçılar hesablamaların məhdudiyyətlərini də qeyd edirlər: model 2015-ci ilin məlumatlarına əsaslanır və hələlik plastikin bir neçə il ərzində toplanmasını, eləcə də daşqınların və qabarma-çəkilmə proseslərinin təsirini nəzərə almır.

Hüseyn İbadlı