İnsanlar üçün nümunə: Görün dalaşan meymunlar necə barışırlar

Münaqişəni bitirmək hələ münasibətlərin bərpa olunması demək deyil. Meymunların davranışını araşdıran alimlər müəyyən ediblər ki, mübahisədən sonra tərəflər arasında etimadın və sosial əlaqənin yenidən qurulması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Publika.az xəbər verir ki, bu barədə "The Conversation" nəşri yazıb.

Primatoloqlar müşahidə ediblər ki, meymunlar konfliktlərdən sonra yenidən əlaqə qurur, bir-birini sakitləşdirir və barışıq davranışı nümayiş etdirirlər. Xüsusilə əməkdaşlıqdan asılı olan qruplarda sosial münasibətlərin qorunması həyati əhəmiyyət daşıyır.

İnsanlarda isə münaqişələr daha mürəkkəbdir. Alimlərə görə, əsas problemlərdən biri mübahisənin şəxsi kimliyə və özünəqiymətə toxunmasıdır. İnsan konkret məsələni müzakirə etmək əvəzinə özünün haqlı olduğunu sübut etməyə və “üzünü qorumağa” çalışa bilər.

Digər problem konfliktlərin gizlədilməsidir. Şəxsi mübahisələri başqalarının qarşısında müzakirə etmək bəzən gərginliyi artıra bilər. Buna görə də şəxsi fikir ayrılıqlarının əvvəlcə təkbətək həll edilməsi daha məqsədəuyğun sayılır. Lakin bütün qrupa təsir edən qaydalar və qərarlarla bağlı münaqişələrin açıq müzakirəsi faydalı ola bilər.

Araşdırmalarda vurğulanır ki, insanlar çox vaxt problemin həllini münasibətlərin bərpasından üstün tuturlar. İş başa çatır, qərar qəbul edilir, lakin tərəflər arasında yaranmış gərginlik qalır. Bu isə sonradan, xüsusilə böhran zamanı komandanın əməkdaşlığına və qarşılıqlı etimada təsir göstərə bilər.

Alimlərin fikrincə, tərəflərdən biri özünü alçaldılmış və ya məğlub hiss edirsə, formal razılaşma münaqişəni tam bitirməyə bilər. Bu halda əvvəlcə insanın özünəqiymətinə yaranan təhlükəni azaltmaq və mövqeyini dəyişməsinə, bunu “məğlubiyyət” kimi qəbul etmədən imkan yaratmaq lazımdır.

Tədqiqatçılar həmçinin mədəni fərqlərə diqqət çəkirlər. Kollektivist cəmiyyətlərdə münaqişələrin həlli daha çox münasibətlərin qorunmasına və tərəfin ictimai şəkildə alçaldılmamasına yönələ bilər. Fərdiyyətçi mədəniyyətlərdə isə şəxsi mövqeyin və müstəqilliyin qorunması daha ön planda ola bilər.

Beləliklə, ciddi mübahisədən sonra yalnız “Kim haqlıdır?” və ya “Hansı qərarı qəbul etdik?” suallarını vermək kifayət deyil. Əsas suallardan biri də budur: “Bu qərardan sonra biz yenə birlikdə işləyə və hərəkət edə biləcəyikmi?”

Araşdırmaya görə, qərar bir neçə dəqiqəyə qəbul oluna bilər, amma etimadın bərpası daha uzun vaxt tələb edir.

Müəllif: Adəm