Tibbin ən müəmmalı problemi - Beş fərqli xəstəliyin ortaq kökü bu imiş...

Alimlər xroniki yorğunluğun mümkün “birləşdirici nəzəriyyəsini” irəli sürüblər: ilk baxışdan tamamilə fərqli olan beş vəziyyət eyni bioloji şəbəkələri – immun sistemi, maddələr mübadiləsi və hüceyrələrdə enerji istehsalı ilə əlaqəli şəbəkələri pozur.

Publika.az xəbər vrir ki, iş “Journal of Translational Medicine” jurnalında dərc olunub.

Söhbət uzunmüddətli COVID-dən, xroniki yorğunluq sindromundan (XYS/myaljik ensefalomielitdən), posttravmatik stress pozuntusundan (PTSP), revmatoid artritdən və sklerozdan gedir. Hamısını tükəndirici yorğunluq birləşdirir, lakin səbəblərin fərqli olduğu güman edilirdi. Şərqi İngiltərə Universitetinin alimləri və onların həmkarları artıq dərc edilmiş genetik məlumatları, o cümlədən DNT-nin üçölçülü “qablaşdırılması” ilə bağlı məlumatları təhlil ediblər.

Məlum olub ki, əvvəlcə bir-biri ilə əlaqəsiz görünən genetik dəyişikliklər eyni tənqidi şəbəkələrdə birləşir: immun və iltihabi siqnalvermə, mitoxondrilərdə enerji istehsalı, maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsi və stressə reaksiya. İmmun sisteminin T-hüceyrələrinin “tükənməsi” ilə əlaqəli olan LAG3 geni ayrıca diqqət çəkib – o, ətraflı öyrənilməsi üçün perspektivli namizəd adlandırılıb.

Əgər hipotez təsdiqini tapsa, bu, ağır və müalicəyə çətin tabe olan bir qrup vəziyyətə yanaşmanı dəyişə bilər: hər birini ayrı-ayrılıqda müalicə etmək əvəzində, ümumi hədəfləri axtarmaq mümkün olacaq. Bu, xüsusilə uzunmüddətli COVID və uzun müddət ciddi qəbul edilməyən və mexanizmləri əsasən sirr olaraq qalan XYS üçün vacibdir. Hələlik bu, yeni tədqiqat deyil, mövcud məlumatların təhlilidir və nəticələr yoxlanılmalıdır, lakin ümumi “kök” ideyası ümidverici görünür.

Xroniki yorğunluq tibbin ən müəmmalı və qiymətləndirilməmiş problemlərindən biridir: xroniki yorğunluq sindromu və uzunmüddətli COVID zamanı insan aylarla özünə gələ bilmir, analizlər isə çox vaxt heç nə göstərmir. Buna görə də belə xəstələrə tez-tez inanmırlar. Ümumi bioloji mexanizmlərin axtarışı təkcə müalicə üçün deyil, həm də bu vəziyyətlərin real xəstəliklər kimi tanınması üçün vacibdir.

Hüseyn İbadlı