Sarkisyan “Putin dərsi”ndən neçə alacaq?

Prezident İlham Əliyev martın sonunda Vaşinqtonda keçiriləcək nüvə təhlükəsizliyi sammitində iştirak edəcək. Azərbaycanın qlobal və regional təhlükəsizlik məsələlərində oynadığı rol, Cənubi Qafqazda maraqları olan super güclərin diqqət mərkəzində olması, eləcə də İlham Əliyevin siyasi lider olaraq nüfuzu bu dəvətdə xüsusi paya sahibdir. Burası aydındır.

Vaşinqtondakı sammit həm də Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanın iştirakı ilə də diqqət çəkir. Doğrudur, bu haqda rəsmi məlumat yoxdur, amma erməni mediası Sarkisyanın okeanın o tayına uçmaq üçün indidən hazırlaşdığını xəbər verir.

Əgər həqiqətən də Sarkisyan okeanın o tayına uçsa, bu, prezidentlərin görüşəcəyinə dair ehtimalları gücləndirir. Əslində Ağ Evin bu imkanı qaçırmayacağı ehtimalı daha böyükdür.

2015-ci ildə nə Rusiya, nə də ABŞ prezidentlərin görüşünü təşkil edə bilmədi. Yalnız ilin sonunda Berndə münaqişə tərəflərinin liderləri bir araya gəldi. Bu görüş də daha çox Minsk qrupu həmsədrlərinin hesabat xarakteri daşıyırdı.

Türkiyə-Rusiya gərginliyin artması və Cənubi Qafqazda böyük güclərin maraqlarının toqquşması fonunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə diqqət artıb. Lakin söhbət münaqişənin həllindən yox, daha çox kimin həll edəcəyi uğrunda mübarizədən gedir.

ABŞ münaqişənin həllində təşəbbüsü ələ almaq, beləliklə, Rusiyanın bölgədə mövqelərini zəiflətmək istəyir. Bu baxımdan, Vaşinqtonda prezidentlərin bir araya gəlməsi üçün birbaşa Ağ Evin israr edəcəyi gözləniləndir.

Vladimir Putinin Sarkisyanı Moskvaya dəvət etməsi və bağlı qapılar arxasında tapşırıqlar verməsi də müəyyən mənada Vaşinqton sammitinə hesablanmışdı. Belə demək mümkünsə, Moskva münaqişədə təşəbbüsü heç kimə vermək niyyətində deyil.

“Prezidentlər mütləq görüşməlidirsə, nə üçün görüş yeri Moskva yox, Vaşinqton olmalıdır”.

Kremlin yanaşmasını belə qiymətləndirmək olar. Əslində 2014-cü ildə “avqust müharibəsi” adını alan şiddətli qarşıdurmalardan sonra Putinin prezidentləri Soçiyə dəvət etməsi də bu məqsədə xidmət edirdi. Təsadüfi deyildi ki, Qərb Soçi görüşündən dərhal sonra Paris görüşünü keçirdi.

İndi də təxminən eyni vəziyyət yaranıb: kim qabağa düşəcək?

Moskva yəqin ki, İrəvan-Bakı təmasını yaratmaq istəyir. Lavrovun köməkçisi Karasinin Bakı səfəri, ardınca Sarkisyanın Moskvaya dəvəti bu versiyanı gücləndirir. Lakin burada bir sıra amillər “Soçi uğuru”nun təkrarlanmasını əngəlləyə bilər:

- Yaxın Şərq və Ukrayna kimi yeni problemlərlə üzləşən Rusiyanın hazırda Qarabağa diqqət ayırmaq marağında və iqtidarında deyil.

- Türkiyə-Rusiya qarşıdurması regionda daşları yerindən oynadıb.

- Moskva Sarkisyanı görüşə razı salsa da, Bakı heç nə vəd etməyən təmasa maraq göstərmir. Xüsusilə Rusiyanın Ermənistana silah verməsindən sonra Moskvanın münaqişədə ədalətli mövqeyi açıq şəkildə şübhə altına düşüb.

Bu situasiya ABŞ-a sərf edir. Buna görə Vaşinqtonda prezidentlərin bir araya gəlməsi üçün amerikalıların ciddi səy göstərəcəyini deyə bilərik.

Sarkisyanın Moskva səfərinə mümkün Vaşinqton görüşü prizmasından baxanda daşlar yerinə oturur. Görünür, Rusiya prezidentlərin görüşünə nail ola bilməyəcəyini və təşəbbüsün tədricən ABŞ-ın əlinə keçəcəyini anlayır. Lakin Putin öz iradəsindən kənar baş tutacaq görüşdə Sarkisyanın onu “təmsil etməsini” istəyir. Hesab etmək olar ki, Putin Sarkisyana Vaşinqtonda özünü necə aparmağı, hansı sözləri deməyi, hansı məqamda irəli gedib, hansında geri çəkilməyi və hansı mühüm məsələlərdə razılaşmamağı tapşırıb. Sarkisyanın aldığı dərsi nə qədər əzbərlədiyini və neçə qiymət alacağını isə qarşıdakı günlər göstərəcək.