Sosial

Şamaxıdan Daşkəndə: Xaqani Şirvaninin adını yaşadan məkanlar

21 Sentyabr 2026 16:46

Əfzələddin Xaqani Şirvaninin adı əsrlərdir Azərbaycan ədəbiyyatının yaddaşında yaşayır. Amma böyük şairin izi yalnız onun əsərlərində və kitab səhifələrində qalmayıb. Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarında küçələr, mədəniyyət ocaqları, parklar və abidələr Xaqaninin adını yaşadır. 2026-cı ildə şairin 900 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd olunması da onun irsinə diqqəti yenidən artırıb. Prezident İlham Əliyevin 28 yanvar 2026-cı il tarixli Sərəncamı ilə yubileyə həsr olunmuş tədbirlər planının hazırlanması və həyata keçirilməsi Mədəniyyət Nazirliyi ilə AMEA-ya tapşırılıb.

Bəs bu gün Xaqaninin adı Azərbaycanın xəritəsində haralarda görünür?

Şamaxı - Xaqaninin doğma şəhəri

Xaqani Şirvaninin adı ilə bağlı ilk ünvan təbii olaraq Şamaxıdır. Şairin doğulduğu bu şəhərdə onun adına küçə və abidə var. Azərbaycan Milli Kitabxanasının 2026-cı ildə hazırladığı Xaqaniyə həsr olunmuş nəşrdə də Şamaxı şəhərindəki Xaqani küçəsi və Xaqani Şirvani abidəsi ayrıca qeyd olunur.

Şamaxıda Xaqaninin adı yalnız küçə və abidə ilə məhdudlaşmır. Ə.Xaqani adına Şamaxı rayon Mədəniyyət Mərkəzi də fəaliyyət göstərir. Müəssisənin tarixi 1955-ci ildən başlayır. Əvvəl rayon Mədəniyyət Evi kimi fəaliyyət göstərən qurum 2012-ci ildə Mədəniyyət Mərkəzinə çevrilib.

Beləliklə, Xaqaninin doğma şəhərində onun adı həm şəhər məkanında, həm abidədə, həm də rayonun əsas mədəniyyət ocaqlarından birində yaşadılır.

Bakı - Xaqaninin adı paytaxtın mərkəzində

Xaqani Şirvaninin adı Bakının mərkəzi küçələrindən birində də yaşayır. Səbail rayonundakı Xaqani küçəsi şəhərin tarixi məkanlarından biridir. Küçənin adı klassik Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Xaqani Şirvaninin şərəfinə verilib.

Küçənin başlanğıcındakı Xaqani bağı da şairin adını daşıyır. Bağ Bakının qədim parklarından biri kimi tanınır və Xaqani küçəsi, Qoqol, Rəsul Rza və Üzeyir Hacıbəyli küçələri ilə əhatələnir.

Beləcə, paytaxtın mərkəzində Xaqaninin adı yalnız bir küçənin üzərində deyil, həmin küçə ilə bağlı şəhər məkanının özündə də görünür.

Şabran - Xaqaninin həyatından qalan ən fərqli iz

Xaqaninin həyatında Şabranın xüsusi yeri var. Tarixi mənbələrdə şairin Şirvanşah I Axsitanın dövründə Şabranda həbsdə saxlanıldığı bildirilir. Şabranla bağlı Xaqani irsinin ən diqqətçəkən tərəflərindən biri də şairin burada saxlanıldığı ehtimal edilən zindanın qalıqlarının bu günədək göstərilməsidir. AMEA-nın məlumatında qədim Şabran ərazisində Xaqaninin həbsdə saxlanıldığı ehtimal olunan zindanın qalıqlarına baxış keçirildiyi qeyd olunur.

Şabranın müasir şəhər məkanında isə Xaqaninin abidəsi və onun adını daşıyan "Poeziya Evi" var. Burada illərdir Xaqani Poeziya Günləri keçirilir, şairlər və ədəbiyyat nümayəndələri bir araya gəlirlər.

Beləliklə, Şabran Xaqaninin adının həm tarixi hadisə, həm arxeoloji iz, həm abidə, həm də canlı ədəbi məkan vasitəsilə qorunduğu ünvanlardan biridir.

Kürdəmir - Xaqaninin adına ayrıca muzey filialı

Xaqaninin adını daşıyan ən maraqlı qurumlardan biri isə Kürdəmir şəhərində yerləşir.

Burada Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin Əfzələddin Xaqani Şirvani adına Aran Regional Filialı fəaliyyət göstərir. Yəni bu qurum ayrıca müstəqil muzey deyil - birbaşa Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin filialıdır. Rəsmi muzey məlumatına görə, filial 2005-ci ilin dekabrından fəaliyyət göstərir.

Filialda Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəni irsi ilə bağlı tədbirlər, elmi-praktik konfranslar, sərgilər və görüşlər keçirilir. 2026-cı ilin aprelində də məhz burada Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi-praktik konfrans təşkil edilib.

Bu məkan Xaqaninin adının sadəcə küçəyə və ya abidəyə deyil, Azərbaycan ədəbiyyatının öyrənilməsi və təbliği ilə məşğul olan böyük bir muzey sisteminin regional strukturuna verilməsinin nümunəsidir.

Xaqaninin adı başqa şəhərlərin küçələrində

Xaqaninin adına küçələr yalnız Bakı və Şamaxı ilə məhdudlaşmır. Mövcud xəritə və ünvan məlumatlarında Gəncə şəhərində Xaqani Şirvani küçəsi göstərilir.

Oğuzda da Xaqani Şirvani küçəsi mövcuddur.

Sumqayıtda dövlət tikinti reyestrində Xaqani Şirvani küçəsi ünvanı qeydə alınıb.

Naxçıvan şəhərində də Əfzələddin Xaqani küçəsi mövcuddur. Naxçıvanın urbanonimlərinə dair nəşrdə küçənin Xaqani Şirvaninin adını daşıdığı və şəhərin əsas küçələrindən biri olduğu qeyd edilir.

Xaqani Şirvani adına küçələr xəritə məlumatlarında Siyəzənin Ağbaş kəndində, Abşeronun Hökməli və Saray qəsəbələrində də görünür.

Bu siyahı göstərir ki, Xaqaninin adı təkcə onun doğulduğu və yaşadığı tarixi coğrafiya ilə məhdudlaşmayıb, müasir yaşayış məkanlarının ünvanlarına da çevrilib.

Xaqaninin adı Azərbaycandan kənarda da səslənir

Xaqani irsinin coğrafiyası Azərbaycan sərhədləri ilə də bitmir.

2026-cı ilin mayında Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə Xaqani Şirvani adına Türkologiya Tədqiqatları Auditoriyası açılıb. Auditoriya Daşkənd Oriental Universitetində Heydər Əliyev adına Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin təşəbbüsü və universitetlə əməkdaşlıq çərçivəsində yaradılıb. Burada Xaqaninin portreti, yaradıcılığı haqqında məlumatlar və Azərbaycan ədəbiyyatı ilə bağlı materiallar nümayiş etdirilir.

Beləliklə, Xaqaninin adı artıq yalnız küçə və abidələrdə deyil, xaricdə elmi-tədris məkanında da yaşadılır.

Bir şairin adı, bir neçə əsrlik yaddaş

Xaqani Şirvaninin adına verilmiş məkanların hər birinin öz hekayəsi var. Şamaxıda bu ad doğma şəhərlə, Şabranda həyatının mühüm hadisələri ilə, Bakıda şəhərin tarixi məkanı ilə, Kürdəmirdə isə Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqi və təbliği ilə birləşir.

Bu ünvanların hamısını birləşdirən əsas xətt isə Xaqaninin adının zaman keçdikcə yeni məkanlarda yaşadılmasıdır. XII əsrdə Şirvanda yaşayan bir şairin adı bu gün Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində küçə lövhələrində, parkların girişində, abidələrin üzərində və mədəniyyət müəssisələrinin adında görünür.

2026-cı ildə 900 illik yubileyinin qeyd olunması ilə Xaqani irsi yenidən geniş şəkildə araşdırılır. Milli Kitabxana onun 900 illik ədəbi irsinə həsr olunmuş nəşr hazırlayıb, AMEA-da isə yubileylə bağlı elmi tədbirlər keçirilir.

Beləliklə, Xaqaninin adı yalnız keçmişin yaddaşı deyil, o ad bu gün də Azərbaycanın şəhər xəritəsində, mədəniyyət ocaqlarında və elmi mühitində yaşayan ədəbi irsə çevrilib.

Sonda Xaqani Şirvaninin adına olan məkan və ünvanların adını siyahı formasında təqdim edirik:

Xaqani küçəsi - Bakı

Xaqani bağı - Bakı

Xaqani Şirvani küçəsi - Şamaxı

Xaqani Şirvani abidəsi - Şamaxı

Ə.Xaqani adına Şamaxı rayon Mədəniyyət Mərkəzi - Şamaxı

Xaqani Şirvani abidəsi - Şabran

Xaqani Şirvani adına Poeziya Evi - Şabran

Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin Əfzələddin Xaqani Şirvani adına Aran Regional Filialı - Kürdəmir

Xaqani Şirvani küçəsi - Gəncə

Xaqani Şirvani küçəsi - Oğuz

Xaqani Şirvani küçəsi - Sumqayıt