Planetimizin nüvəsində qeyri-adi hidrogen forması aşkar edildi

Amerikalı tədqiqatçılar planetimizin daxili nüvəsində hidrogenin davranışını modelləşdiriblər. Belə bir nəticəyə gəliblər ki, "superion hidrogen" adlandırılan bu maddə maye kimi axmağa və eyni zamanda elektrik cərəyanı keçirməyə qadirdir.

Publika.az xəbər verir ki, işin nəticələri PNAS jurnalında dərc olunub.

Superion hidrogen nədir?

Alimlər dəmir-hidrogen ərintisinin iki kristal strukturunu – heqsaqonal sıx yığılmış (HSY) və həcmi mərkəzləşdirilmiş kubik (HMK) strukturlarını müşahidə ediblər. Adi şəraitdə HMK strukturu qeyri-sabitdir və daha reaktivdir. O, yalnız 6400 Kelvindən yüksək temperaturda, hidrogenin 20 faizdən başlayan miqdarında və təxminən 3,6 milyon atmosfer təzyiq tələb olunan şəraitdə nisbətən sabitləşir. Lakin müəlliflərin hesablamalarına görə, belə ekstremal şərait nizamlı strukturun qorunub saxlanmasından daha çox maddənin tamamilə əriməsinə gətirib çıxaracaq. Buna görə də tədqiqatçılar hidrogenin superion fazasının məhz HSY strukturunda mövcud olmasını daha ehtimal olunan hesab edirlər. O, xarici nüvənin maye maddəsi ilə birlikdə mövcud ola bilər.

Modelləşdirmə həmçinin hidrogen konsentrasiyasının radial qradientini – onun miqdarının xarici və daxili nüvələrin sərhədində kəskin şəkildə azaldığını göstərib. Qatlar arasında elementin mübadiləsi təkcə kristallaşma prosesi ilə məhdudlaşmır. Hidrogenin daimi yenidən bölgüsü baş verir ki, bu da kimyəvi üzvlük (və ya üzvlük qabiliyyəti) adlanan effekti yaradır. Məhz bu, Yerin maqnit sahəsini generasiya edən mexanizm olan geodinamoun işini qoruyub saxlamağa kömək edir. Planetin daxili nüvəsi ildə təxminən bir millimetr böyüyür. Tədqiqatçıların məlumatına görə, qatlar arasında hidrogenin paylanması təzyiqdən deyil, ilk növbədə temperaturdan asılıdır.

Alimlər Yer kürəsinin daxili nüvəsində hidrogenin vəziyyətini modelləşdiriblər və orada maye kimi axan, lakin elektrik ötürən maddənin – superion fazanın mövcudluğunu ehtimal ediblər. Bunun üçün ən ehtimal olunan struktur heqsaqonal sıx yığılmış şəbəkədir. Nüvə qatları arasında hidrogenin yenidən bölgüsü geodinamonu və planetin maqnit sahəsini qoruyub saxlaya bilər.

Hüseyn İbadlı