Deputatdan İrana sərt cavab: Azərbaycanın suverenliyi müzakirə mövzusu deyil

İranın elm, tədqiqat və texnologiya naziri Hüseyn Simayi-Sərrafın azərbaycanlı qızları İranda təhsil almağa dəvət etməsi iki ölkə arasında münasibətlər və Azərbaycanın müstəqil təhsil siyasətinə hörmət məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Xarici tələbələrin universitetlərə dəvət edilməsi beynəlxalq təhsil əməkdaşlığının normal forması sayılsa da, başqa bir dövlətin daxili təhsil qaydalarının hədəfə alınması və həmin ölkədə təhsil hüquqlarının pozulduğu barədə iddiaların səsləndirilməsi məsələyə siyasi məzmun verir.

Publika.az mövzu ilə bağlı millət vəkili Aydın Hüseynovun fikirlərini öyrəndi.

Deputat hesab edir ki, Azərbaycanın suveren qərarvermə hüququna, dünyəvi dövlətçilik prinsiplərinə və müstəqil təhsil siyasətinə hər hansı xarici müdaxilə cəhdi qəbuledilməzdir.

“İran nazirinin açıqlamasına adi akademik dəvət kimi yanaşmaq düzgün olmaz. Xarici tələbələrin universitetlərə dəvət edilməsi beynəlxalq təhsil əməkdaşlığının normal formasıdır. Lakin bu dəvət başqa bir dövlətin daxili təhsil qaydalarının hədəfə alınması, həmin ölkədə guya təhsil hüquqlarının pozulduğu barədə iddiaların irəli sürülməsi ilə müşayiət olunursa, məsələ artıq siyasi məzmun qazanır”, - deyə deputat bildirdi.

Aydın Hüseynovun sözlərinə görə, bu cür bəyanatlar dini həssaslıqlardan istifadə etməklə Azərbaycanın daxili ictimai rəyinə təsir göstərmək və ölkəmizin dünyəvi təhsil modelini mübahisələndirmək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycanın təhsil siyasəti daxili səlahiyyət məsələsidir

Deputat qeyd etdi ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 18-ci maddəsində dövlət təhsil sisteminin dünyəvi xarakter daşıdığı açıq şəkildə təsbit edilib. Təhsil siyasətinin müəyyənləşdirilməsi, məktəb qaydalarının tənzimlənməsi və təhsil standartlarının tətbiqi Azərbaycan dövlətinin müstəsna səlahiyyətidir.

“Azərbaycan müstəqil dövlətdir, öz daxili siyasətini özü müəyyənləşdirir və heç bir xarici dövlətin onun təhsil sisteminə ideoloji göstəriş verməsini qəbul etmir”, - Aydın Hüseynov vurğuladı.

Onun fikrincə, Tehran anlamalıdır ki, mehriban qonşuluq münasibətləri qarşılıqlı hörmət və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri üzərində qurulur. Azərbaycanın dünyəvi dövlətçilik modelini xaricdən təzyiq və ya siyasi müzakirə predmetinə çevirmək cəhdləri qəbuledilməzdir.

İran öz ərazisində yaşayan azərbaycanlıların hüquqlarına nə dərəcədə əməl edir?

Aydın Hüseynov diqqətə çatdırdı ki, İran rəsmilərinin cavablandırmalı olduğu fundamental sual var: Azərbaycanlı qızların təhsil imkanlarından narahatlıq ifadə edən bir dövlət öz ərazisində yaşayan milyonlarla azərbaycanlının ana dili ilə bağlı təhsil tələblərinə nə dərəcədə cavab verir?

Deputat xatırlatdı ki, İran Konstitusiyasının 15-ci maddəsi fars dilini rəsmi dil kimi müəyyənləşdirir. Eyni zamanda, həmin maddə yerli və etnik dillərin kütləvi informasiya vasitələrində istifadəsinə, eləcə də bu dillərin ədəbiyyatının məktəblərdə fars dili ilə yanaşı tədrisinə icazə verir.

Aydın Hüseynov qeyd etdi ki, bu maddə bütün fənlərin ana dilində tədrisini birbaşa təmin etmir. Bununla belə, dil və ədəbiyyatın tədrisinə verilən konstitusion imkanların praktikada necə həyata keçirildiyi ciddi suallar doğurur.

“Öz ölkəsində ana dilində təhsil imkanları ilə bağlı ciddi suallar mövcud olduğu halda, başqa dövlətin təhsil sisteminə irad bildirmək açıq siyasi ziddiyyət yaradır”, - deputat bildirdi.

Onun sözlərinə görə, ana dili yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də milli kimliyin, mədəni irsin və tarixi yaddaşın qorunmasının əsas amillərindən biridir. İranda yaşayan azərbaycanlıların dil və mədəniyyət hüquqlarının təmin edilməsi həmin ölkənin öz vətəndaşları qarşısında daşıdığı məsuliyyətin tərkib hissəsidir.

Deputat əlavə etdi ki, Azərbaycan bu məsələni qaldırarkən İranın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə qarşı çıxmır. Söhbət beynəlxalq insan hüquqları prinsiplərindən, mədəni müxtəlifliyə hörmətdən və vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyindən gedir.

Aydın Hüseynov hesab edir ki, Tehran başqa ölkələrin təhsil siyasətinə münasibət bildirməzdən əvvəl öz konstitusion müddəalarının həyata keçirilməsi, ana dili və mədəni hüquqlar sahəsində mövcud problemlərin aradan qaldırılması istiqamətində konkret nəticələr ortaya qoymalıdır.

Bakı-Tehran münasibətlərində qarşılıqlı hörmət prinsipi

Deputat nəzərə çatdırdı ki, Azərbaycanla İran qonşu dövlətlərdir və iki ölkə arasında iqtisadi, nəqliyyat, ticarət və digər sahələrdə əməkdaşlıq imkanları mövcuddur. Lakin bu münasibətlərin sağlam inkişafı üçün qarşılıqlı etimad, suverenliyə hörmət və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərinə ciddi əməl olunmalıdır.

Aydın Hüseynovun fikrincə, İran rəsmilərinin Azərbaycanın daxili siyasəti ilə bağlı bu cür bəyanatları təkrarlanarsa, bu, siyasi etimada mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə təhsil, din və milli kimlik kimi həssas mövzuların siyasi təsir vasitəsinə çevrilməsi qonşuluq münasibətlərinin ruhuna ziddir.

Deputat Azərbaycanın mövqeyini həm sərt, həm də beynəlxalq hüquqa əsaslanan ardıcıl diplomatik xətt kimi xarakterizə etdi.

Azərbaycanın mövqeyi: dörd əsas istiqamət

Aydın Hüseynov bildirdi ki, Azərbaycanın mövqeyi bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir.

Birincisi, ölkəmizin təhsil siyasətinə xarici müdaxilə cəhdləri qətiyyətlə rədd edilir. Azərbaycanın dünyəvi dövlət quruluşu və təhsil sistemi heç bir xarici dövlətin siyasi və ideoloji təsir dairəsi deyil.

İkincisi, İran rəsmilərinə diplomatik kanallarla aydın şəkildə çatdırılır ki, Tehran Azərbaycanın suveren hüquqlarına hörmət göstərməli və rəsmi şəxslərin bəyanatlarında siyasi məsuliyyət prinsipini rəhbər tutmalıdır.

Üçüncüsü, İranda yaşayan azərbaycanlıların ana dili, təhsil və mədəni hüquqları ilə bağlı məsələlər faktlara və beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanaraq müvafiq beynəlxalq platformalarda qaldırıla bilər. BMT-nin insan hüquqları mexanizmləri və digər təşkilatlar çərçivəsində dil müxtəlifliyi, təhsil imkanları və mədəni hüquqlar üzrə obyektiv müzakirələrin aparılması bu baxımdan əhəmiyyətlidir.

Dördüncüsü, Azərbaycan öz mövqeyini müdafiə edərkən iki dövlətin xalqları arasında qarşıdurma yaratmaq xəttinə deyil, dövlətlərin hüquqi öhdəliklərinə və rəsmi siyasətinə əsaslanan prinsipial yanaşmaya üstünlük verir.

“Azərbaycanın dövlət suverenliyi müzakirə predmeti deyil. Heç bir xarici rəsmi şəxs ölkəmizin təhsil siyasətini siyasi təsir vasitəsinə çevirə bilməz”, - deputat vurğuladı.

Aydın Hüseynov əlavə etdi ki, İran rəsmiləri başqa dövlətə təhsil sahəsində tövsiyələr verməzdən əvvəl öz vətəndaşlarının hüquqlarının təmin olunması istiqamətində konkret nəticələr göstərməlidirlər. Bu, daha inandırıcı və məsuliyyətli yanaşma olardı.

Deputat sonda qeyd etdi ki, Azərbaycan öz müstəqil siyasətini, dünyəvi dövlətçilik prinsiplərini və milli maraqlarını qətiyyətlə qoruyacaq. Eyni zamanda, İranda yaşayan azərbaycanlıların dil və mədəniyyət hüquqlarının təmin olunması məsələsinin beynəlxalq hüquq çərçivəsində gündəmdə saxlanılması tamamilə legitim yanaşmadır: “Bir sözlə, Azərbaycanın mesajı aydındır. Qonşuluq münasibətləri qarşılıqlı hörmət tələb edir. Öz vətəndaşlarının hüquqları ilə bağlı həll olunmamış məsələlərə malik olan dövlətin Azərbaycanın suveren təhsil siyasətinə müdaxilə etməsi nə hüquqi, nə də siyasi baxımdan qəbul edilə bilər”.

Müəllif: Adəm Abbaslı