Kartlardan müəmmalı gedişhaqqı çıxarışları: Gecikmiş ödəniş, yoxsa sistem problemi?

Son günlər paytaxtda ictimai nəqliyyatdan istifadə ilə bağlı narahatlıq doğuran məsələ gündəmdən düşmür. Sosial şəbəkələrdə xüsusilə bank kartlarından səbəbi tam aydın olmayan vəsait çıxarılması ilə bağlı şikayətlərin artması ictimai diqqəti bu sahədə texnoloji sistemlərin işləmə mexanizminə yönəldib. İddialara görə, bəzi hallarda istifadəçilər metrodan və ya avtobusdan istifadə etmədikləri günlərdə belə hesablarından ardıcıl ödənişlərin tutulduğunu müşahidə ediblər.

Rəsmi qurumlar bunu gecikmiş tranzaksiyalar və texniki xüsusiyyətlərlə izah etsə də, baş verənlərin arxasında daha fərqli səbəblərin olub-olmaması sual doğurur.

Eyni vaxtda bir neçə dəfə pul çıxılması sistem xətasıdır, yoxsa normal proses ola bilər? Bank və nəqliyyat sistemi arasında problem adətən hansı mərhələdə yaranır? Bu hal kiberhücum və ya məlumat sızması riski yaradırmı?

Mövzu ilə bağlı İKT üzrə ekspert Elvin Abbasov Publika.az-ın suallarını cavablandırdı. O bildirdi ki, baş verənlər texniki baxımdan izah oluna bilsə də, bu cür hallar vətəndaşlarda haqlı narahatlıq yaradır:

"Nəqliyyat sistemində bank kartlarından vəsaitin gecikmə ilə çıxılması texniki olaraq "oflayn emal" prosesi ilə bağlı ola və bu, vətəndaşlar arasında haqlı çaşqınlıq yarada bilər. Metropoliten və avtobuslarda ödəniş sürətini artırmaq üçün tranzaksiyalar bəzən dərhal deyil, müəyyən müddətdən sonra toplu şəkildə banka ötürülə bilər ki, bu da istifadəçinin metrodan istifadə etmədiyi günlərdə belə kartından pul çıxılması görüntüsünü yaradar. Araşdırmalar göstərir ki, bu hallar çox vaxt əlavə vəsaitin mənimsənilməsi deyil, məhz əvvəlki gedişlərin gecikmiş klirinq əməliyyatları ola bilər".

E. Abbasovun sözlərinə görə, məsələ birbaşa kiberhücum riski ilə əlaqəli olmasa da, ictimai etimad baxımından ciddi təsir yarada bilər:

"Bank və nəqliyyat infrastrukturu arasındakı bu sinxronizasiya problemi birbaşa kiberhücum və ya məlumat sızması riski daşımasa da, rəqəmsal ödəniş sistemlərinə olan etimadı sarsıdar. Problemin həlli üçün Süni İntellekt əsaslı monitorinq sistemlərinin tətbiqi və vətəndaşlara hər bir çıxarışın hansı tarixli gedişə aid olduğunu göstərən real-vaxt bildirişlərinin göndərilməsi bu cür anlaşılmazlıqları aradan qaldırar. Şəffaflığın artırılması və texniki proseslərin vətəndaşlara daha sadə dildə izah olunması rəqəmsal ekosistemin sağlam inkişafı üçün mühüm addım olar.

Müəllif: Gülnar Süleymanova