İranın İsrailə qarşı proksi döyüşündə əsl planı nədir?

Henri Kissincer bir dəfə qeyd etmişdi ki, İran liderləri İranın biznes və ya millət olduğuna qərar verməlidir. İran, deyəsən, qərara gəlib ki, o hər ikisidir: özünün militant şiə ideologiyasını şimalda Livandan Yaxın Şərq ölkələrinə ixrac edir, Yəmənin 2414 km cənubunda husiləri silahlandırır, Suriya diktatoru Bəşər Əsədi, Livanda Hizbullahı və Qəzzada HƏMAS-ı dəstəkləyir.

Publika.az xəbər v erir ki, bunu milli təhlükəsizlik analitiki Piter Berqen CNN üçün təhlili yazısında qeyd edib.

"HƏMAS silah üçün maliyyəni İrandan alır, lakin "Hizbullah" daha çox İran hökumətinin bir qoluna bənzəyir və HƏMAS-dan qat-qat böyük hərbi potensiala malikdir. Onun 150 min raketi var və hərbi cəhətdən Livan ordusundan daha güclüdür.

Ancaq görünür nə İranın, nə də "Hizbullah"ın keçən ay İsraildə HƏMAS-ın qətliamlarından sonra nə edəcəyi ilə bağlı planı yox imiş. Həqiqətən də, ABŞ kəşfiyyat mənbələri yüksək səviyyəli İran rəsmilərinin HƏMAS-ın hücumlarından təəccübləndiklərini deyirlər.

Cümə günü Livan "Hizbullah"ının lideri Həsən Nəsrullah Qəzzadakı müharibə haqqında ilk dəfə ictimaiyyət qarşısında çıxış etdi. Nəsrullah HƏMAS-ın İsrailə 7 oktyabr hücumlarının “100%” Fələstin əməliyyatı olduğunu söyləyərək, bəzi məlumatlarda qeyd olunduğu kimi, Hizbullah və İranın əməliyyatla hər hansı əlaqəsinin olduğunu açıq şəkildə inkar etdi.

Nəsrullah "Hizbullah"ın İsrailə qarşı mümkün hərbi cavabı məsələsinə gəlincə, “bütün variantlar masaya qoyulub” dedi. Bu, çox məna kəsb etməyən bir təhdid növü idi.

Nəsrullah 2006-cı ildə İsrail-"Hizbullah" müharibəsi zamanı "Hizbullah"ın iki İsrail əsgərini oğurlamasından sonra ərəb dünyasında “yeni ikona” olmuş və bu da 34 günlük müharibəyə səbəb olmuşdu. Münaqişədə 1100-dən çox livanlı və 158 israilli həlak olub.

Livanın məhv olmuş iqtisadiyyatını nəzərə alsaq, Livan xalqının ölkəsinə milyardlarla dollar ziyan vuran 2006-cı il müharibəsinin təkrarlanmasına həvəsli olması ehtimalı azdır", - ekspert qeyd edib.

Həmçinin vurğulayıb ki, "Hizbullah/"ın müharibənin genişləndirilməsi ilə bağlı istənilən qərarı Tehran tərəfindən aydınlaşdırılmalıdır:

"Hazırda Tehran və onun İraq, Livan, Suriya və Yəməndəki müvəkkil qüvvələri İsrailə və bölgədəki ABŞ qüvvələrinə təzyiqləri davam etdirmək istəyirlər, lakin daha geniş müharibəni qızışdırmaq istəmirlər.

İranın özü də münaqişənin daha da qızışdırılması üçün gözə çarpan heç bir iş görmür, eyni zamanda vəkillərinə onun üçün işi görməyə icazə verir.

Bu arada, İraq və Suriyada ABŞ və tərəfdaş hərbi qüvvələr oktyabrın 17-dən bəri ən azı 28 dəfə raket və pilotsuz təyyarələrdən atəşə tutulub. İranın etibarlı nümayəndələri demək olar ki, artıq bu hücumlara başlayıblar. Pentaqonun məlumatına görə, 21 ABŞ hərbçisi yüngül xəsarətlər alıb.

İranın ayətullahları, ən azı ritorik olaraq, İsrail dövlətinin məhvinə cəhd edə bilərlər, çünki İslamda üçüncü ən müqəddəs məkan olan Əl-Əqsa məscidi kompleksi Qüdsdədir – bu həm də yəhudilikdə Məbəd dağı kimi tanınan ən müqəddəs yerdir. Onlar həmçinin bilirlər ki, İsrail onların bölgədəki ən güclü hərbi düşmənidir".

Eksper əmindir ki, İran İsraillə genişmiqyaslı regional müharibəni qızışdırmayacaq, çünki bu, iki təyyarədaşıyan gəmisini Yaxın Şərqə köçürən ABŞ-ı cəlb edə bilər:

"Həmçinin İranın teokratik rejiminin liderləri son bir il ərzində əsasən ictimai yerlərdə hicab taxmağı tələb edən qaydalardan bezmiş qadınların başçılıq etdiyi əhəmiyyətli daxili etiraz hərəkatı ilə üzləşiblər, eyni zamanda ABŞ-ın və müttəfiqlərinin tətbiq etdiyi əhəmiyyətli sanksiyalar nəticəsində iqtisadiyyatı zəifləyib. İran rialı bir ildən bir qədər əvvəl etiraz hərəkatı başlayandan bəri dollar qarşısında iki dəfə ucuzlaşıb, İranda inflyasiya isə 40%-ə yaxındır.

Bir sözlə, iranlıların Amerika tərəfindən dəstəklənən İsraillə müharibə başlatmamaq üçün kifayət qədər problemləri var. Onlar İsrail və ABŞ-la bir qədər istiliyi saxlamaqla bölgədəki etibarlı müttəfiqlərinin vasitəsilə hərəkət etməyi üstün tuturlar, lakin bu istiliyi maksimuma çatdırmaq mümükün deyil".

Nəzrin Cavadzadə