Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı sirli mesaj: Müharibədən sonra regionda əsas rolu İran oynayacaq

İranın Ermənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Xəlil Şirqolami “Sputnik Ermənistan”a verdiyi müsahibədə İslam Respublikasında baş verən hadisələr, İran daxilindəki vəziyyət barədə fikirlərini bölüşüb və Ermənistanla münasibətləri təhlil edib.

Publika.az müsahibəni qısa ixtisarla təqdim edir:

- İrana qarşı müharibə təxminən bir aydır ki, davam edir. Ali Rəhbər Əli Xamenei və digər əsas şəxslər ABŞ və İsrailin zərbələri nəticəsində öldürülüb. Yüksək vəzifəli məmurların sui-qəsdi ölkənin daxili sabitliyinə və böhran dövründə idarəetmənin keyfiyyətinə təsir göstərirmi?

-Sizi əmin edə bilərəm ki, Ali Liderin öldürülməsindən bəri heç bir hakimiyyət boşluğu yaranmayıb. Bəli, biz bəzi əsas şəxsləri itirdik, onlardan sonuncusu Ali Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani idi. Lakin yeni lider seçilib və daxili nizam pozulmayıb.

Düşmən təcavüzə başlayanda iki strateji məqsədi var idi. Birincisi, İranın idarəetmə sistemini çökdürmək, daxili iğtişaşlar yaratmaq və sabitliyi pozmaq idi. İkincisi, İran ordusunu zəiflətmək, onu qisas almaq və effektiv müqavimət göstərmək qabiliyyətindən məhrum etmək idi. Düşmən bu məqsədlərin heç birinə nail ola bilmədi. Görürük ki, İran Silahlı Qüvvələri düşmənə qarşı layiqli mübarizə aparıb və bu, heç bir sübuta ehtiyac duymur. Ruhani liderin ölümü yalnız İran cəmiyyətini birləşdirməyə xidmət etdi: insanlar orduya etibar edir və daxili sabitliyi və təhlükəsizliyi təmin etmək üçün əllərindən gələni etməyə hazırdırlar.

- Görünür, ABŞ İrana qurudan hücumu istisna etmir, bu günlərdə müxtəlif ssenarilər fəal şəkildə müzakirə olunur. İran ordusu quru əməliyyatı halında döyüşə hazırdırmı?

-Bəli, biz hazırıq. Artıq işğal halında konkret planlarımız var. İndiyə qədər müharibənin yalnız hava komponenti - raket zərbələri və hava hücumları həyata keçirilib. Lakin deyə bilərik ki, İranın quru qüvvələri döyüşdə iştirak etmək fürsətini səbirsizliklə gözləyir. Xüsusilə Trampın hazırkı çaşqınlığı və qəzəbi nəzərə alınmaqla, quru əməliyyatı ssenarisi mümkündür. Onun tələsik və uzaqgörən tədbirlərə əl atması tamamilə mümkündür. Amma ümid edirəm ki, ən azı bu dəfə Tramp Netanyahunun və bir neçə başqasının qurbanı olmayacaq. Quru əməliyyatı ABŞ və İsrail üçün əsl bataqlıq olardı. İran nəhəng imkanlara malik böyük bir ölkədir və biz istənilən halda müdafiəmizi təşkil edə biləcəyik.

-Bu müddət ərzində İran dəfələrlə Fars körfəzi ölkələrini ABŞ-ın təcavüzünə son qoymaq üçün ona konsolidasiya olunmuş təzyiq göstərməyə çağırıb. Lakin bunun əvəzinə, İran diplomatlarının bu qonşu ölkələrdən qovulduğunu görürük. İranın Livandakı səfiri də bu yaxınlarda persona non qrata elan edilib. Niyə bu konsolidasiya uğursuz olur?

-İran ərazisi, əhalisi və resursları baxımından bir çox qonşusundan daha böyük olmasına baxmayaraq, heç vaxt regional hegemonluğa can atmayıb. Lakin bəzi ölkələr qanunsuz məqsədlər güdərək qonşularını guya İranın təhlükə yaratdığına inandırıblar. Onların iddia etdiyi kimi, ən yaxşı həll yolu Amerika silahlarını almaq və ABŞ hərbi bazalarını yerləşdirmək idi. Vaşinqton bu ölkələri təhlükənin İsraildən deyil, İrandan qaynaqlandığına inandırıb. Nəticədə, bu ölkələr təhlükəsizliklərini ABŞ-dan "almağa" çalışıblar. Müharibə başlayanda və İran bu hərbi bazalara zərbə endirəndə bu qonşular şoka düşüblər. Onlar Amerika təhlükəsizlik çətirinin təsirsiz olduğunu başa düşüblər. Bu gün görürük ki, ABŞ bu dövlətlərin təhlükəsizliyində maraqlı deyil. Vaşinqtonun prioriteti qüvvələrini və aktivlərini bu bazalardan tez bir zamanda çıxarmaq və onları daha təhlükəsiz yerlərə köçürməkdir. Ümid edirik ki, İranın qonşuları sonda təhlükəsizliklərinə qarşı real təhlükənin haradan gəldiyini başa düşəcəklər. Düşünürəm ki, müharibədən sonra İranın çox ciddi rol oynayacağı yeni bir təhlükəsizlik paradiqması formalaşdıra biləcəyik.

Livana gəldikdə isə onun hökuməti ABŞ və İsrailin təsirinə məruz qalır və Livanın bir hissəsi İsrail tərəfindən işğal edilib. Bu şəraitdə Livan hakimiyyəti əslində ölkəni təcavüzkardan müdafiə edən “Hizbullah”a təzyiq göstərməyə başlayır. Hər halda, region ölkələri ABŞ-a deyil, regional təhlükəsizlik çərçivələrinə etibar etməlidirlər.

- Gəlin Ermənistan-İran münasibətlərindən danışaq... Ermənistan hakimiyyəti ölkə daxilində tənqid olunub, müharibə dövründə özünü rahat hiss etməkdə və müəyyən tənbəllikdə ittiham olunub... Rəsmi İrəvanın dəstəyini, yoxsa bəlkə də amerikalıların təzyiqi altında qonşunuzun uzaqlaşmaq cəhdlərini hiss etdiniz?

-Sualınız Ermənistandakı daxili siyasi vəziyyətlə bağlıdır və biz müdaxilə etmək istəmirik. Hər halda, Ermənistan bizim üçün qardaş və dost ölkədir və biz onu heç nəyə görə danlamaq və ya təzyiq göstərmək istəmirik. Ermənistan rəhbərliyi İranın mənəvi liderinin vəfatı ilə bağlı başsağlığı verdi və biz həmçinin prezidentdən və baş nazirdən yeni liderin seçilməsi münasibətilə təbrik mesajları aldıq. Eyni zamanda, Baş nazir Nikol Paşinyan Strasburqdakı çıxışında İranın Ermənistan üçün dost ölkə olduğunu və Ermənistanın digər ölkələrlə münasibətlərindən asılı olmayaraq heç vaxt dostlarını tərk etməyəcəyini bildirdi. Bizim Ermənistan hakimiyyəti ilə sıx əlaqələrimiz var və geniş məsələləri müzakirə etməyə hazırıq.

- İran indi "Tramp marşrutu"na (TRIPP) necə baxır? ABŞ və İsrailin başlatdığı hərbi münaqişədən sonra onun mövqeyi hər hansı bir şəkildə dəyişibmi?

-Əlbəttə ki, İran regional əlaqələrin açılmasında və dost, qonşu Ermənistanın iqtisadi inkişafında maraqlıdır. Biz başa düşürük ki, bu marşrutların açılması böyümə və çiçəklənmə üçün böyük potensial təklif edir. Lakin İranın ABŞ-ın TRIPP layihəsində iştirakı ilə bağlı narahatlıqları da başa düşüləndir, çünki bu marşrut Ermənistan-İran sərhədinə yaxın yerləşir. Təbii ki, müharibədən bəri İranın narahatlıqları daha da artıb. Amerikalılar İran xalqına, İran sivilizasiyasına və İran mədəniyyətinə müharibə elan ediblər. ABŞ isə əslində düşmən münasibətini və düşmən niyyətlərini gizlətmir. Bu şəraitdə Ermənistanla İran arasında daha böyük koordinasiyaya və aktiv müzakirələrə ehtiyac var. İran tərəfi "Tramp marşrutu"nun hazırkı ABŞ administrasiyası tərəfindən İrana zərər vermək üçün istifadə olunmayacağına dair zəmanət istəyir. Ermənistanla İran arasındakı dostluq əlaqələrini nəzərə alaraq, ümid edirəm ki, bu müzakirələr nəticə verəcək.

Həmçinin, Ermənistan Baş nazirinin bu yaxınlarda regiondakı vəziyyət və təhlükəsizlik riskləri nəzərə alınmaqla layihənin həyata keçirilməsinin gecikə biləcəyini bildirən sözlərini xatırlatmaq istərdim.

Tural