Hər kəs öldü, qadın...

Asif Nərimanlı

(26 fevral 2016)

Nənəmin həmişə “Allahın göz yaşları” dediyi sular göydən axanda, qar evlərin qapısına qədər vuranda, qadınlar ismətindən, uşaqlar top mərmisinin gurultusundan qorxanda yaşanmışdı o hadisə və şəhər yoxa çıxmışdı. Və insanlar ağlamışdı, heç 24 il sonra İlhamə Quliyevanın ölümünə belə bu qədər göz yaşı tökməmişdik.

... “İlhamə ölməyib”, ağzına qədər dolu olan 10 nömrəli marşrutda ayağını qoymağa yer tapmayıb tək ayaq üstə dayanan cavan oğlanın yol yoldaşı ilə mübahisəsi dünən medianın “sui-qəsd nəzəriyyəsi” ilə çıxış etdiyi iddialar kimi diqqətimi çəkdi. Deyilənə görə, Elgiz belə deyirmiş. “Yox, Elgiz deyir ki, öz əcəli ilə ölməyib, guya kimsə bilə-bilə öldürüb”, mübahisəyə qoşulan yandakı kişi ağıllı-ağıllı dilləndi. Onun yanında oturan qadın (deyəsən, Elgizə vəkillik edən kişinin arvadı idi) “a kişi, mən hələ də gözlərimə inanmıram” deyə söhbətə qoşuldu.

“Ay xala, vallah tabutunun şəkilini gördüm saytlarda, özü də vəsiyyət elədiyi kimi qırmızı kəfənə bükmüşdülər”, tək ayaq üstə dayanan oğlanın yoldaşı qadını ölüm xəbərinə inandırmağa çalışırdı.

63 il öncə Stalinin ölüm xəbəri gözlərimin önünə gəldi. Gözlərimin önünə gəldi deyəndə, mən görməmişəm, amma o vaxt təxminən beş yaşında olan atam danışırdı ki, hamı ağlayırmış, heç kim dahi liderin - patriarxın ölümünə inanmaq istəmirmiş, 63 il sonra heç kimin matriarxın ölümünə inanmaq istəmədiyi kimi. Atama da öz atası danışıbmış.

Qəfil tormoz verən avtobusda hamımız Bakı küçələrində tez-tez baş verən zəncirvari qəza kimi bir-birimizə dəyib dayandıq.

“Erməni oğlu erməni”, sürücünün ona yol verməyən “xarici maşının” arxasınca söyməsi “ölüm mübahisəsini” yarımçıq kəsdi.

“Erməni oğlu erməni”: Bu, Qarabağ müharibəsindən sonra bizim milli ixtiramız olan söyüş növüdür və haqlı olaraq, heç birimiz, nə olursa olsun, bu söyüşün ünvanı olmaq istəmirik. Bu söyüş bir çox xüsusiyyətinə görə də fərqlənir. Misal üçün, evdə ailənin yanında, yaxud qadınların da olduğu ictimai yerlərdə işlətmək mümkündür. Amma əgər birinə “erməni oğlu erməni” deyirsənsə, deməli, onun bütün əsil-nəcabətini yad etmiş olursan. Axı Xocalı kimi faciəni yaşamış bir xalqa bu söyüşü necə rəva görə bilərsən?!

... Nənəm danışırdı ki, “erməni oğlu ermənilər” Xocalını topun, tüfəngin ağzına verdiyi gün göydəki Allah belə ağlayırmış. Təbii ki, Allahın göz yaşı tökməsi nənəmin məcazı idi, amma bu bənzətməni ömrü boyu dünyanı Aran çölləri hesab edən qoca arvadın yaşlı təxəyyülünün şedevri hesab etmək olardı. Həqiqətən də ana bətnindəki körpələrin, uşaqların, qadınların öldürüldüyü Xocalı düzünə göylər o qədər ağlamışdı ki...

... Və 24 il sonra 10 nömrəli marşrutdakı insanlarımızın mehribanlığını, onların mübahisəsini nə nənəmin yaşlı təxəyyülü, nə də dünən torpağa tapşırdığımız Umberto Eko dühası qələmə ala bilməzdi.

Sürücünün milli ixtiramız olan söyüşü dilinə almasından bir az sonra qadına and-aman edib inandırmağa çalışan oğlanın “Axşam televizorda baxarsınız” sözləri ilə “ölüm mübahisəsinə” son qoyuldu.

Bu dəfə “Müzakirə masasına” efirlərimiz yatırılıdı. Arxada əyləşmiş şair tipli cavan oğlanın “Axşam televizorlar qan ağlayacaq” atmacası hamımızı güldürdü. Girişin yaxşı olduğunu görən “şairin” “Mikayıl olsaydı, qan eləyərdi” deyə ikinci zarafatı o qədər də uğurlu olmadı. Əvəzində müzakirələrə moderatorluq edən oğlan “Mikayılın verilişində Nəriman dayı var idi e, efirlərin gülü, görəsən, MTRŞ ona da efir qadağası qoyub” deyə yeni mövzu açdı. Və efirlərin “Nəriman dayısının” uşaqlıq sevgisindən başlamış, evlənməmsinə, yaşının neçəliyindən tutmuş, hər efirə görə nə qədər pul almasına qədər iddialar, qarşılıqlı diskussiyalar və mübahisələr aparıldı. Arada “şair”ə zəng gəldi, o da axşamkı “Latsio-Qalatasaray” oyununda elə telefon vasitəsilə “cim-boma” pul yatırdı. Sözlərin göydə uçuşduğu bu mərəkə İlhamə Quliyevanın ölümünə inanmayan qadının “eh, kimlər ölmür ki, həyatdır” deyərək ərinin qoluna girməsi ilə bitdi. Qadın, axır ki, ölümü qəbul etmişdi. Və marşrut "Gənclik" metrosunun yanında saxladı, çoxları düşdü, elə mən də.

Tez qayıdıb ölümü yenicə qəbul edən qadına “narahat olma, kimlər ölmür ki. İlhamə Quliyeva öldü, dünən də Umberto Eko ölmüşdü, iki il öncə Markesi də yazın oğlan çağında torpağa verdik...” demək istəsəm də, görüşmək üçün məni gözləyən həmkarımın “Brusli vızıvı” arzumu ürəyimdə qoydu.

Amma mən o qadına təsəlli vermək istəyirdim, demək istəyirdim ki, “Necdet Tosun öldü, artıq yeməkləri sən, salatı mən düzəldəcəm, Kamal Sunal da öldü, Əhmədim də öldü. Gözəl ürəkli əmilərimizi bir-bir torpağa verdik və dünya çirkləndi, filmlər pozuldu, o məsum sevgilər yaşanmır artıq”.

Fidel Kastro belə öləcək, qadın...

... Metro ilə evə qayıdanda insanlarımızın üzündən düz vaqonun döşəməsinə qədər hüzn tökülürdü. Topuğuma qədər hüznün içinə batmışdım. İlk dəfə idi ki, mindiyim vaqonda hər kəs oturmuş, ilk dəfə idi ki, heç kim o birinin telefonuna boylanmır və ilk dəfə idi ki, şəhər sakinləri bir başqa görünürdü. Hər kəs sanki bu dəqiqə ağlayacaqmış kimi bir-birinin üzünə baxırdı. Metrodan düşənə qədər mən də göz yaşlarımı tuta bilmədim.

Amma insanlarımızın 24 il sonra Xocalı dəhşətinə, yoxsa dünən itirdiyimiz İlhamənin ölümünə görə hüznlü olduğunu da bilmədim.

Bu yazını niyə yazdığımı da bilmirəm. Bircə onu bilirəm ki, bu yazı qədər mənasız adamlarıq.